Jan Tadeusz

In­sty­tut Fi­zy­ki Pol­skiej Aka­de­mii Nauk z ze­wnątrz nie wy­glą­da spek­ta­ku­lar­nie, w prze­ci­wień­stwie do tego, co dzie­je się w jego cia­snych mu­rach. Nie­zbyt oka­za­ły bu­dy­nek głów­ny od­dzie­la od ru­chli­wej alei szpa­ler drze­wek i nie­wiel­ki, ogro­dzo­ny par­king. Za nim znaj­du­ją się rzędy ko­lej­nych bu­dyn­ków in­sty­tu­tu tak jak ja pa­mię­ta­ją­cych PRL. Trud­no by­ło­by w nich zna­leźć miej­sce na ogrom­ne la­bo­ra­to­ria, jakie po­ka­zu­je się w fil­mach sen­sa­cyj­nych. Mnie i moim ko­le­gom przy­szło gnieść się w mocno ogra­ni­czo­nej prze­strze­ni i przy każ­dym więk­szym eks­pe­ry­men­cie wal­czyć o to, aby po­mie­ścić całą po­trzeb­ną apa­ra­tu­rę, a potem prze­ci­skać się po­mię­dzy sprzę­tem i me­bla­mi. Tak jak tej let­niej, upal­nej so­bo­ty, choć pra­co­wa­ło nas tylko dwoje.

Dzień był to jed­nak bar­dzo szcze­gól­ny. Po­prze­dza­ły go całe lata przy­go­to­wań – walki z biu­ro­kra­cją, kom­ple­to­wa­nia wy­po­sa­że­nia, a co za tym idzie i zbie­ra­nia fun­du­szy. Tak na­praw­dę moja ka­rie­ra na­uko­wa, w za­sa­dzie całe moje życie pro­wa­dzi­ło do tego mo­men­tu. Dla praw­dzi­we­go na­ukow­ca liczy się wie­dza, do któ­rej za­zwy­czaj do­cho­dzi­my ma­ły­mi krocz­ka­mi, a ten krok miał szan­sę oka­zać się mi­lo­wym.

– Czego spo­dzie­wa się pan po eks­pe­ry­men­cie, pro­fe­so­rze? – Usły­sza­łem głos asy­stent­ki. Anna Sto­krot­na po stu­diach zo­sta­ła dok­to­rant­ką, co nie­zmier­nie mnie cie­szy­ło.

– Tak na­praw­dę, to… nie wiem. – Uśmiech­ną­łem się. – Po­dob­nie jak pan Young świa­tło, prze­pu­ści­my przez szcze­li­ny wiąz­kę elek­tro­nów, aby uzy­skać obraz dy­frak­cyj­ny. Potem włą­czy­my de­tek­to­ry i prąż­ki zmie­nią się w…

– Pro­fe­so­rze!

– …dwie… prze­pra­szam, Sto­krot­ko. – Wła­śnie zo­sta­łem przy­ła­pa­ny na tym, że naj­bar­dziej bły­sko­tli­wej stu­dent­ce, jaką mia­łem, opi­su­ję jedno z naj­prost­szych do­świad­czeń z fi­zy­ki. – Na­tu­ra wy­kła­dow­cy – do­da­łem w uspra­wie­dli­wie­niu.

– Za­zwy­czaj, aby ob­ser­wo­wać zmia­nę ob­ra­zu dy­frak­cyj­ne­go, nie używa się kom­pu­te­rów kwan­to­wych – wska­za­ła ogrom­ny krio­stat, który dawał znać o swo­jej pracy prze­ni­kli­wym szu­mem.

– Pięk­ny, praw­da? – Ze środ­ka su­fi­tu, ni­czym ogrom­ny sta­lak­tyt, zwi­sa­ło kłę­bo­wi­sko me­ta­licz­nych pły­tek, cy­lin­drów i rurek, omia­ta­jąc pod­ło­gę wiąz­ka­mi ko­lo­ro­wych prze­wo­dów. Kie­ro­wa­nie ze­spo­łem, który zbu­do­wał to cudo tech­ni­ki, na­pa­wa­ło mnie dumą. Tego dnia jed­nak naj­więk­sze osią­gnię­cie na­sze­go in­sty­tu­tu, skry­te we­wnątrz prze­myśl­ne­go sys­te­mu chło­dze­nia, było je­dy­nie na­rzę­dziem. – Bę­dzie ul­tra­szyb­kim re­je­stra­to­rem, dzię­ki kwan­to­we­mu splą­ta­niu z de­tek­to­ra­mi.

– Za­mie­rza pan… – jej oczy stały się ogrom­ne – …za­re­je­stro­wać tra­jek­to­rię elek­tro­nów bez wy­wo­ła­nia ko­lap­su funk­cji fa­lo­wej!

– Albo za­re­je­stro­wać, co się da, zanim ten ko­laps na­stą­pi. Spró­bu­je­my być szyb­si od na­tu­ry.

Anna po­trze­bo­wa­ła kilku minut, aby się uspo­ko­ić, więc zro­bi­łem nam kawę. Potem dłuż­szą chwi­lę tłu­ma­czy­łem do­kład­ny prze­bieg eks­pe­ry­men­tu i jej w nim rolę. Nie chcia­łem an­ga­żo­wać więk­sze­go ze­spo­łu, bo nie mia­łem pew­no­ści, czy co­kol­wiek od­kry­je­my.

Do szumu kwan­to­we­go kom­pu­te­ra do­łą­czy­ło bu­cze­nie trans­for­ma­to­rów i pompy próż­nio­wej. Ob­ser­wo­wa­łem na mo­ni­to­rach wzo­ro­we, re­gu­lar­ne prąż­ki in­ter­fe­ren­cyj­ne. Ide­al­ny obraz dy­frak­cji świad­czą­cy o tym, że stru­mień elek­tro­nów wy­strze­li­wa­nych z mo­je­go dzia­ła elek­tro­no­we­go za­cho­wy­wał się jak ty­po­wa fala. Pod­nio­słem do ust fi­li­żan­kę i wzią­łem łyk chłod­nej już kawy. Za chwi­lę miało zda­rzyć się to, na co tak długo cze­ka­łem. Kilka se­kund, po któ­rych ku­bi­ty su­per­kom­pu­te­ra ule­gną de­ko­he­ren­cji. Mgnie­nie oka na spoj­rze­nie za pod­szew­kę rze­czy­wi­sto­ści.

– Włącz! – nie­mal wy­krzy­cza­łem do Anny, a ona na­tych­miast wy­peł­ni­ła po­le­ce­nie. Wszyst­ko za­mar­ło, jakby czas się za­trzy­mał…

 

Chło­dze­nie kom­pu­te­ra, pompa próż­nio­wa, bu­cze­nie trans­for­ma­to­rów – za­awan­so­wa­ny sprzęt zda­wał się, ni­czym wer­ble, akom­pa­nio­wać tej do­nio­słej chwi­li. In­ter­fe­ren­cyj­ne prąż­ki dziel­nie prę­ży­ły się na mo­ni­to­rach. Unio­słem do ust fi­li­żan­kę…

– Aaa! – kawa była go­rą­ca jak lawa, przez co upu­ści­łem na­czy­nie, zdo­biąc swój la­bo­ra­to­ryj­ny far­tuch brą­zo­wą plamą. – A niech to… – po­pra­wi­łem cięż­kie oku­la­ry i z prze­kleń­stwem na ustach ru­szy­łem w stro­nę anek­su ku­chen­ne­go po pa­pie­ro­we ręcz­ni­ki. Nagle świat za­wi­ro­wał i zgasł.

Chwi­lę potem ob­ser­wo­wa­łem z góry, jak Anna przy­tom­nie od­ci­na prąd od trans­for­ma­to­rów, po czym de­li­kat­nie od­cią­ga moje ciało od wy­rwa­nych prze­wo­dów, klęka nad nim, spraw­dza od­dech, puls. Po­wstrzy­mu­jąc łzy, za­dzwo­ni­ła po pomoc i przy­stą­pi­ła do re­su­scy­ta­cji. Obraz za­czął ciem­nieć, by po chwi­li przejść w czar­ną pust­kę. Nadal sły­sza­łem szum kwan­to­we­go kom­pu­te­ra, bu­cze­nie pompy próż­nio­wej i Annę – … dwa­dzie­ścia dzie­więć, trzy­dzie­ści! – Wdech. Drugi. – Jeden, dwa, trzy…

 

***

 

Czu­łem się, jakby wcią­gnę­ło mnie do rury od­ku­rza­cza. Po chwi­li sta­łem w małym po­miesz­cze­niu o bia­łych ścia­nach, przed drzwia­mi z wiel­kim na­pi­sem „Wi­ta­my” i bar­dzo nie chcia­łem przez nie prze­cho­dzić. Jesz­cze nie. Naj­pierw trze­ba po­zbie­rać myśli.

Czy to na­praw­dę się wy­da­rzy­ło? Po­śli­zgną­łem się na roz­la­nej kawie i wpa­dłem w prze­wo­dy do­pro­wa­dza­ją­ce prąd do trans­for­ma­to­ra? Mo­głem, być może, do­ko­nać jed­ne­go z naj­więk­szych od­kryć w hi­sto­rii ludz­ko­ści i zgi­ną­łem tuż przed po­ra­żo­ny prą­dem, jak pie­przo­ny fajt­ła­pa!

– Kurwa ma­aaaać!!! – roz­dar­łem się na całe gar­dło.

Długą chwi­lę za­ję­ło mi uspo­ko­je­nie się. „Wi­ta­my”? Wal­cie się! Wcale nie chcia­łem tu być. Zresz­tą, kto mnie wita i gdzie? Od ukoń­cze­nia szko­ły śred­niej byłem ate­istą prze­ko­na­nym o tym, że śmierć to ko­niec na­szej eg­zy­sten­cji, a tu pro­szę – nie­spo­dzian­ka! Bra­ko­wa­ło jesz­cze ro­ga­te­go dia­bła, po­py­cha­ją­ce­go mnie wi­dła­mi w kie­run­ku kotła ze smołą za prze­kleń­stwo, które mi się wy­rwa­ło… Nie! Nie wy­rwa­ło mi się. Prze­kli­nam, jak je­stem wkur­wio­ny. Jeśli to powód, aby ska­zać mnie na wiecz­ne po­tę­pie­nie, to pro­szę bar­dzo. Mam gdzieś Niebo, jeśli nie można w nim swo­bod­nie oka­zy­wać emo­cji. Na­ci­sną­łem klam­kę, a drzwi roz­war­ły się bez­sze­lest­nie.

Nie tego się spo­dzie­wa­łem. Nie było raj­skich ogro­dów ani pie­kiel­nych cze­lu­ści. Żad­ne­go chóru anio­łów, czy świa­tło­ści wie­ku­istej. Wy­glą­da­ło to ra­czej jak ter­mi­nal ogrom­ne­go lot­ni­ska pod wiel­ką, szkla­ną ko­pu­łą. Za szkłem, na żół­ta­wym nie­bie, wśród po­ma­rań­czo­wych ob­ło­ków, zo­ba­czy­łem ogrom­ną pla­ne­tę oto­czo­ną pięk­ny­mi, lo­do­wy­mi pier­ście­nia­mi.

– Halo! Pro­szę pana! Pro­szę tu po­dejść!

Za nie­wiel­kim biur­kiem kilka me­trów przede mną sie­dzia­ła drob­na, młoda ko­bie­ta i bar­dzo sta­ra­ła się wy­grać z Sa­tur­nem walkę o moją uwagę. Wresz­cie jej się to udało. Pod­sze­dłem. Wy­glą­da­ła na nie mniej zdez­o­rien­to­wa­ną ode mnie.

– Ale co pan tu robi? Skąd się pan tu wziął?

– Też chciał­bym wie­dzieć – od­par­łem cał­kiem szcze­rze. – Chyba umar­łem.

– No tak, ale dla­cze­go tak wcze­śnie? – Blat biur­ka mojej roz­mów­czy­ni oka­zał się ekra­nem do­ty­ko­wym, na któ­rym go­rącz­ko­wo sta­ra­ła się zna­leźć ja­kieś in­for­ma­cje.

– W pełni się z panią zga­dzam. Jeśli gdzieś tu można zgło­sić re­kla­ma­cję, to ja chęt­nie wrócę, skąd przy­by­łem. Mam tam pe­wien eks­pe­ry­ment do do­koń­cze­nia.

– Pro­szę sobie nie żar­to­wać, tam się nie wraca. – Mała blon­dyn­ka w błę­kit­nym uni­for­mie usil­nie wer­to­wa­ła ja­kieś ta­bel­ki na roz­świe­tlo­nym stole. – No tak! – wy­krzyk­nę­ła z za­do­wo­le­niem. – Miał pan się u nas po­ja­wić za dwie go­dzi­ny i dwa­dzie­ścia trzy mi­nu­ty.

Pa­trzy­ła mi pro­sto w oczy z wy­raź­nym wy­rzu­tem.

– Ale to pani ma teraz ja­kieś pre­ten­sje do mnie? – Cała sy­tu­acja wy­da­wa­ła się coraz bar­dziej ab­sur­dal­na.

– No prze­cież jest tu jasno na­pi­sa­ne. O dwu­dzie­stej trze­ciej szes­na­ście, śpiąc w szpi­tal­nym łóżku, miał się pan za­dła­wić ję­zy­kiem.

– Wi­docz­nie nie do­wieź­li mnie do szpi­ta­la – wz­ru­szy­łem ra­mio­na­mi.

– Panie Marku… – za­czę­ła.

– Nie mam na imię Marek – oświad­czy­łem na­tych­miast, po czym na­sta­ła nie­zręcz­na cisza, gdy mie­rzy­li­śmy się wzro­kiem.

– Pan Marek Kwiat­kow­ski – wy­ce­dzi­ła po­wo­li, zer­ka­jąc na blat biur­ka. – Wy­gląd się zga­dza – kon­ty­nu­owa­ła, wi­dząc prze­czą­cy ruch mojej głowy. – To, kim pan jest do cho­le­ry?!

No pro­szę, w za­świa­tach wolno kląć! Nie jest tak źle.

– Jan – ski­ną­łem lekko głową. – Jan Ta­de­usz Polak.

– Co pan robi w ciele pana Kwiat­kow­skie­go? – spy­ta­ła po dłuż­szej chwi­li.

– Nie wiem.

– No, ale prze­cież nie można tak sobie brać czy­je­goś ciała!

– To się wy­da­rzy­ło ra­czej bez mo­je­go udzia­łu.

– Za dwie go­dzi­ny i szes­na­ście minut po­ja­wi się tu pan Kwiat­kow­ski, a ja nie mam dla niego dru­giej po­wło­ki.

– Chcia­ło­by się po­wie­dzieć, nie­zły macie bur­del w tym Ar­cheo. – Nie wiem dla­cze­go, ale ab­surd tej sy­tu­acji za­czął mnie bawić.

– Co? – Mojej ad­wers… Ad­wer­sa­rzy­st­ce? Ad­wer­sa­tor­ce? Ad­wer­sar­ce może? Ja pier­dzie­lę! Nie na­dą­żam za tymi no­wy­mi fe­mi­na­ty­wa­mi. Je­stem fi­zy­kiem kwan­to­wym, a nie po­lo­ni­stą. W każ­dym razie mo­je­mu ad­wer­sa­rzo­wi, choć to ona, a nie on, nie było do śmie­chu. – Bę­dzie pan mu­siał oddać ciało!

– Nie ma mowy. Jak ja będę wy­glą­dał bez ciała?

– W ogóle nie bę­dzie pan wy­glą­dał. Za­wsze ja­kieś pro­ble­my z tymi Po­la­ka­mi – wes­tchnę­ła głę­bo­ko.

– Ale ja nie mó­wi­łem, że je­stem Po­la­kiem. To zna­czy, je­stem, ale mó­wi­łem, że na­zy­wam się Polak.

– Po­dwój­ne nie­szczę­ście. Ja nie wiem, co mam z panem zro­bić. Muszę to zgło­sić. – W tym mo­men­cie jej oczy za­bły­sły, jakby na kon­tak­to­wych so­czew­kach wy­świe­tlił się jakiś obraz. Za­czę­ła po­ta­ki­wać, więc zo­rien­to­wa­łem się, że jest uczest­ni­kiem roz­mo­wy, któ­rej nie byłem w sta­nie usły­szeć. W każ­dym razie w wy­ni­ku tej wi­de­okon­fe­ren­cji moja roz­mów­czy­ni, choć nadal prze­ję­ta, znacz­nie się roz­luź­ni­ła. – No do­brze. Wy­zna­czam panu wi­zy­tę u psy­cho­lo­ga. Tam się pan dowie wię­cej.

– Nie po­trze­bu­ję psy­cho­lo­ga… chyba.

– To stan­dar­do­wa pro­ce­du­ra. Wi­ta­my na Ty­ta­nie i… do wi­dze­nia.

W polu mo­je­go wi­dze­nia wła­śnie po­ja­wi­ło się okien­ko na­wi­ga­cji, jak­bym nosił oku­la­ry z wy­świe­tla­czem. Wy­glą­da­ło na to, że pani zza biur­ka de­fi­ni­tyw­nie za­koń­czy­ła roz­mo­wę, więc nie po­zo­sta­ło mi nic in­ne­go, jak od­wza­jem­nić „do wi­dze­nia” i po­dą­żyć wska­za­ną drogą.

 

***

 

Stwier­dzić, że po­sze­dłem do psy­cho­lo­ga, by­ło­by chyba drob­nym nad­uży­ciem. Zde­cy­do­wa­ną więk­szość drogi po­ko­na­łem, sto­jąc na wbu­do­wa­nym w pod­ło­gę trans­por­te­rze. Mi­ja­łem dzie­siąt­ki ubra­nych w neu­tral­ne, białe kom­bi­ne­zo­ny, rów­nie jak ja zdez­o­rien­to­wa­nych umrzy­ków. Po pra­wej cią­gnął się rząd jed­na­ko­wych drzwi, któ­rych drugą stro­nę za­pew­ne zdo­bił napis „Wi­ta­my”. Przed każ­dy­mi, za nie­wiel­kim biur­kiem sie­dzia­ła jakaś pani w błę­kit­nym uni­for­mie. Swoją drogą, nie dbają tu o pa­ry­te­ty? Zresz­tą, co ja wiem o za­świa­tach? Może anio­ły tak wła­śnie wy­glą­da­ją. Co jakiś czas drzwi się otwie­ra­ły i wy­cho­dził z nich ko­lej­ny, za­gu­bio­ny nie­szczę­śnik.

Z wiel­kiej hali, nie zmie­nia­jąc trans­por­te­ra, wje­cha­łem w sze­ro­ki ko­ry­tarz. Po­wle­ka­ne szkłem ścia­ny spra­wi­ły, że mo­głem się nieco przyj­rzeć wła­sne­mu od­bi­ciu. A ra­czej panu Kwiat­kow­skie­mu – wy­so­kie­mu bru­ne­to­wi o buj­nej czu­pry­nie i sze­ro­kiej szczę­ce. Po­wi­nie­nem tam zo­ba­czyć ni­skie­go, bro­da­te­go, ły­sie­ją­ce­go osob­ni­ka w oku­la­rach jak denka od sło­ików. Pan Bóg dał mi ni­ja­ką twarz i rude włosy, które z cza­sem spier­dzie­li­ły z mojej głowy. Dał też wadę wzro­ku, abym nie na­ba­wił się kom­plek­sów, sto­jąc przed lu­strem. Nie omiesz­kam mu tego wy­po­mnieć, gdy go spo­tkam. Z dru­giej stro­ny, dał rozum, po­czu­cie hu­mo­ru, wdzięk, cha­ry­zmę… Pu­ści­łem oczko do wła­snych myśli.

Wła­śnie sta­ną­łem przed drzwia­mi bez ta­blicz­ki in­for­ma­cyj­nej, za to wbu­do­wa­na w moje nowe oczy na­wi­ga­cja oznaj­mia­ła, że zna­la­złem się we wła­ści­wym miej­scu.

We­wnątrz przy­wi­tał mnie rosły męż­czy­zna w se­le­dy­no­wym gar­ni­tu­rze. Jego sze­ro­ki uśmiech mu­siał być przy­kle­jo­ny do twa­rzy od lat.

– Dzień dobry, panie Ta­de­uszu.

– Janie Ta­de­uszu. Albo po pro­stu – Janie.

– Ach tak? – Uśmiech je­dy­nie na uła­mek se­kun­dy ustą­pił wy­ra­zo­wi za­kło­po­ta­nia. – Ja tu mam, że na­zy­wa się pan Ta­de­usz. – Zer­k­nął szyb­ko w ta­blet trzy­ma­ny w ręku. – Pro­szę, niech pan siada. – Wska­zał jeden z dwóch wiel­kich fo­te­li. Poza nimi w cał­kiem ob­szer­nym po­miesz­cze­niu nie było in­nych mebli. Nawet do­ni­cy z kwiat­kiem. Strasz­nie asce­tycz­ne te za­świa­ty.

– Na­zy­wam się Polak, a Ta­de­usz to moje dru­gie imię. – Za­pa­dłem się w bez­gra­nicz­ną mięk­kość. Ten fotel wy­gry­wał wy­go­dą z każdą sofą, która kie­dy­kol­wiek sta­nę­ła w ga­bi­ne­cie psy­cho­lo­ga.

– A Polak to nie pana na­ro­do­wość? – za­py­tał, sia­da­jąc na­prze­ciw­ko.

– Też. – No, nor­mal­nie mają tu… Ar­cheo. Ta myśl wzbu­dzi­ła de­li­kat­ny uśmie­szek na twa­rzy, a mój roz­mów­ca stu­pro­cen­to­wo to wy­chwy­cił.

– Prze­pra­szam, panie Janie, ale tra­fił pan do nas poza pla­nem i re­cep­cjo­nist­ka mu­sia­ła wpro­wa­dzić dane ręcz­nie. Ja na­zy­wam się Scott Mil­ton i je­stem psy­cho­lo­giem.

– Nie wiem, czy po­trze­bu­ję psy­cho­lo­ga. Za­zwy­czaj do­brze sobie radzę, nawet w bar­dzo trud­nych sy­tu­acjach.

– Oczy­wi­ście. – Sze­ro­ki, pro­fe­sjo­nal­ny uśmiech wciąż go­ścił na jego ustach. – To stan­dar­do­wa pro­ce­du­ra. Ktoś musi ob­ja­śnić no­wo­przy­by­łym, gdzie się zna­leź­li i jak tu wszyst­ko funk­cjo­nu­je, a że czę­sto lu­dzie nie radzą sobie ze śmier­cią, lub z tym, co po niej za­sta­ją, aby unik­nąć za­ła­mań ner­wo­wych, po­wie­rzo­no tę rolę psy­cho­lo­gom.

– Ro­zu­miem. Więc pro­szę wy­ja­śniać, a ja po­sta­ram się nie za­ła­mać.

– Skoro jest pan, jak widzę, w świet­nej for­mie psy­cho­fi­zycz­nej, nie bę­dzie­my owi­jać w ba­weł­nę.

– Niech pan nie owija.

– O, pro­szę! – Mój roz­mów­ca wy­krzyk­nął ra­do­śnie po tym, jak jego ta­blet lekko za­wi­bro­wał. – W sys­te­mie zak­tu­ali­zo­wa­no pana dane. – Za­pa­trzył się w nie przez chwi­lę. – Fizyk. Pro­fe­sor. Świet­nie, to nam uła­twi spra­wę. – Prze­niósł wzrok na mnie. – Naj­kró­cej, jak się da. Po­przez rze­ko­mą śmierć wy­szedł pan z sy­mu­la­cji.

– Oke­eej… – Mimo że teo­ria sy­mu­la­cji nie była mi obca, a sam na­pi­sa­łem kilka ar­ty­ku­łów w Scien­ce na ten temat, po­trze­bo­wa­łem chwi­li, aby tę in­for­ma­cję przy­swo­ić. W sumie nie po­wi­nie­nem być za­sko­czo­ny. Pla­nu­jąc mój ostat­ni eks­pe­ry­ment, bra­łem taką moż­li­wość pod uwagę. Gdyby nie wy­pa­dek z kawą, może nawet zy­skał­bym do­wo­dy na jej po­twier­dze­nie. – Czyli…

– Czyli świat, jaki pan zna, był wy­ge­ne­ro­wa­ny na na­szych ser­we­rach. Teraz znaj­du­je­my się w re­al­nym świe­cie, a pana życie na dobrą spra­wę do­pie­ro się za­czy­na. Czyż to nie wspa­nia­łe?

– A Zie­mia? Nie ist­nie­je?

– Ist­nie­je, choć taką, jaką pan po­znał, była kilka ty­się­cy lat temu. – Służ­bo­wy uśmiech teraz znik­nął z twa­rzy Scot­ta. – Za­zwy­czaj wpro­wa­dzam moich pod­opiecz­nych po­wo­li w nasze re­alia, ale z panem mo­że­my sobie po­zwo­lić na wię­cej. Poza tym roz­ma­wia­my poza ko­lej­ką, więc trosz­kę mi się spie­szy.

– No do­brze. To po co ta sy­mu­la­cja?

– Pod ko­niec dwu­dzie­ste­go pierw­sze­go wieku udało się prze­nieść ludz­ką świa­do­mość z bio­lo­gicz­ne­go ciała do ma­szy­ny. Przez dzie­się­cio­le­cia do­sko­na­lo­no tę tech­ni­kę, a przez na­stęp­ne stu­le­cia do­ko­na­no cał­ko­wi­tej mi­gra­cji ludz­ko­ści do no­wych, cy­ber­ne­tycz­nych po­włok. Dzię­ki nim sta­li­śmy się prak­tycz­nie nie­śmier­tel­ni, a prze­strzeń ko­smicz­na i wszel­kie, do­tych­czas nie­do­stęp­ne dla nas świa­ty sta­nę­ły przed nami otwo­rem.

– To zna­czy, że moje ciało też…

– Za­sad­ni­czo jest to ciało pana Kwiat­kow­skie­go, któ­re­go śmierć mu­sie­li­śmy nieco od­su­nąć w cza­sie, ale tak, to jest ciało cy­ber­ne­tycz­ne. Za­pew­ne za­uwa­żył pan, że nie musi od­dy­chać, nie jest pan głod­ny, ani spra­gnio­ny. Nie usły­szy pan też bicia serca.

– My­śla­łem, że to efekt śmier­ci.

– Jak pan już pew­nie się zo­rien­to­wał, je­ste­śmy na Ty­ta­nie. Może pan po roz­mo­wie ze mną spo­koj­nie wyjść na ze­wnątrz, bez ja­kie­go­kol­wiek kom­bi­ne­zo­nu, po­pły­wać w me­ta­no­wym je­zio­rze, tu nie­opo­dal. Nie udusi się pan. Nie za­mar­z­nie. Nie utopi. Nawet się pan nie zmę­czy.

– Dla­cze­go nie od­czu­wam skut­ków mniej­szej gra­wi­ta­cji?

– Ser­wo­me­cha­ni­zmy w na­szych cia­łach do­pa­so­wu­ją się au­to­ma­tycz­nie do wa­run­ków. Po­zby­cie się bio­lo­gicz­nej czę­ści na­szej eg­zy­sten­cji ma swoje za­le­ty, ale też miało jedną po­waż­ną wadę. Unie­moż­li­wia pro­kre­ację. Droga Mlecz­na cze­ka­ła na za­sie­dle­nie, ale wobec jej ogro­mu ludzi było zbyt mało. Pró­bo­wa­no za­im­ple­men­to­wać w cy­ber­ne­tycz­ne ciała sztucz­ną in­te­li­gen­cję, lecz z braku ludz­kich do­świad­czeń, krę­go­słu­pa mo­ral­ne­go, jed­nost­ki takie nie zy­ska­ły apro­ba­ty spo­łe­czeń­stwa. Wtedy po­wstał pro­jekt Eden i Cen­trum Sy­mu­la­cji na Ty­ta­nie.

Uwa­ża­łem się za by­stre­go, ale i tak cała ta wie­dza po­trze­bo­wa­ła tro­chę czasu, aby za­gnieź­dzić się w moim umy­śle. Uży­wa­no cy­fro­wej kopii daw­nej Ziemi, by tre­no­wać sztucz­ne in­te­li­gen­cje. Wró­ci­ły do mnie słowa psy­cho­lo­ga o tym, że moje życie do­pie­ro się za­czy­na. Pro­fe­sor? Dobre sobie. Wła­śnie się czu­łem jak świe­żo upie­czo­ny ma­tu­rzy­sta przed eg­za­mi­na­mi na stu­dia. Zaraz! Prze­cież ja nawet nie byłem czło­wie­kiem.

– Czyli je­stem SI?

– Jak ja i każdy, kogo pan tu spo­tkał. – Uśmiech, choć tym razem bar­dziej do­bro­tli­wy, wró­cił na usta pana Mil­to­na. – Tym niech pan sobie w naj­mniej­szym stop­niu nie za­przą­ta głowy. Pro­jekt Eden oka­zał się ogrom­nym suk­ce­sem. Wie­lo­krot­ne ba­da­nia wy­ka­za­ły, że ni­czym nie róż­ni­my się od Pierw­szych, poza po­cho­dze­niem, oczy­wi­ście.

– Pierw­szych?

– Uro­dzo­nych na daw­nej Ziemi. – Męż­czy­zna przy­glą­dał mi się przez chwi­lę. – Wy­glą­da na to, że wszyst­ko pan zro­zu­miał, a za­ła­ma­nie ner­wo­we panu nie grozi, więc ja się po­wo­li będę uda­wał do są­sied­nie­go ga­bi­ne­tu na ko­lej­ną roz­mo­wę. Pan może tu jesz­cze tro­chę po­sie­dzieć i wszyst­ko prze­tra­wić. – Męż­czy­zna wstał i ru­szył do wyj­ścia.

– A co potem?

– Za trzy go­dzi­ny stawi się pan przed Ko­mi­sją Re­kru­ta­cyj­ną i do­sta­nie swój przy­dział, zgod­ny z pre­dys­po­zy­cja­mi. Jutro po­win­no być go­to­we wła­ści­we ciało, więc bę­dzie można do­ko­nać trans­fe­ru.

– A nie mógł­bym zo­stać w tym?

– Cóż – uśmiech­nął się sze­rzej. – Pew­nie da się za­ła­twić. Nasza ga­lak­ty­ka jest tak ogrom­na, że pan Kwiat­kow­ski ma nikłe szan­se spo­tkać swego so­bo­wtó­ra. Po­wo­dze­nia, panie Ta­de­uszu! – dodał, wy­cho­dząc.

– Janie! – krzyk­ną­łem do już za­mknię­tych drzwi.

 

***

 

Skoro mia­łem tro­chę wol­ne­go czasu, stwier­dzi­łem, że wy­bio­rę się na spa­cer po po­wierzch­ni Ty­ta­na. Nie mo­głem sobie tego od­mó­wić. Po­sta­wie­nie nogi na obcym glo­bie, to prze­cież ma­rze­nie nie­mal każ­de­go na­ukow­ca, przy­naj­mniej jeśli cho­dzi o nauki ści­słe. Ob­słu­ga na­wi­ga­cji oka­za­ła się try­wial­nie pro­sta. Wy­star­czy­ło po­my­śleć o kon­kret­nym miej­scu. Szyb­ko zna­la­złem wyj­ście z kom­plek­su kopuł, a na­stęp­nie ru­szy­łem nieco krętą, lecz nie­zmier­nie gład­ką, wy­pa­lo­ną w ka­mie­niu, drogą. Po pięt­na­stu mi­nu­tach mar­szu w dół ska­li­stej do­lin­ki zna­la­złem się nad brze­giem je­zio­ra. Było tu usta­wio­nych kilka sztucz­nych palm. Widać nie tylko mnie bra­ko­wa­ło ro­ślin­no­ści. Skoro nie mia­łem przy sobie ką­pie­ló­wek, po­zo­sta­ło mi usa­do­wić się na jed­nym z le­ża­ków, usta­wio­nych w rzę­dach. Słoń­ce wła­śnie za­szło, lecz nadal było widno. Ogrom­ny Sa­turn od­bi­jał wy­star­cza­ją­co dużo świa­tła. Jego tar­cza, wy­ła­nia­ją­ca się spo­mię­dzy ob­ło­ków, za­pie­ra­ła dech w pier­si. Dech… Tak łatwo od­zwy­cza­ić się od od­dy­cha­nia. Za­sta­na­wia­łem się, jaki przy­dział do­sta­nę. W jaki za­ką­tek ga­lak­ty­ki rzuci mnie los? Jakie nowe świa­ty przyj­dzie mi zo­ba­czyć? Znów czu­łem się młody, pełen ener­gii. Nie od­dy­cha­łem pełną pier­sią.

Z le­żacz­ka wy­go­nił mnie wę­glo­wo­do­ro­wy deszcz. Może to i le­piej, bo roz­ma­rzo­ny i za­pa­trzo­ny w niebo mógł­bym prze­ga­pić ko­lej­ną wi­zy­tę.

 

– Witaj, Janie Po­la­ku. Usiądź, pro­szę.

Sala Ko­mi­sji Re­kru­ta­cyj­nej była spo­rych roz­mia­rów, ale za­ska­ku­ją­co skrom­nie wy­po­sa­żo­na. Usia­dłem we wska­za­nym miej­scu. Na­prze­ciw mnie, w po­dob­nym fo­te­lu, ale na nie­wiel­kim pod­wyż­sze­niu sie­dział czło­wiek w czar­nym, zdo­bio­nym zło­ty­mi wstaw­ka­mi, mun­du­rze. Wy­glą­da­ło na to, że stro­je tutaj były przy­pi­sa­ne do peł­nio­nej funk­cji. W pierw­szej chwi­li po­my­śla­łem, że to tro­chę prze­sa­da na­zy­wać po­je­dyn­cze­go osob­ni­ka ko­mi­sją, ale bły­ski świa­tła w jego oczach uświa­do­mi­ły mi, że nie był sam.

– Wi­dzisz, Janie, twoje po­ja­wie­nie się bar­dzo nas za­sko­czy­ło. Za­zwy­czaj na długo przed przy­by­ciem tu no­wych adep­tów mamy już przy­go­to­wa­ne dla nich przy­dzia­ły. Zda­rza się nawet, że drob­ny­mi in­ge­ren­cja­mi w sy­mu­la­cji po­py­cha­my nie­któ­re jed­nost­ki w kie­run­ku roz­wo­ju, jaki jest nam po­trzeb­ny. Z tobą jed­nak mamy pe­wien kło­pot.

Jaki znowu kło­pot, psia jego… I co? Mam być pierw­szym bez­ro­bot­nym na Ty­ta­nie?

– Je­stem fi­zy­kiem kwan­to­wym. Nie po­trze­bu­je­cie na­ukow­ców? Mając cały wszech­świat do zba­da­nia? Nie bu­du­je­cie stat­ków ko­smicz­nych? No­wych na­pę­dów? Kom­pu­te­rów kwan­to­wych?

– Twoja wie­dza jest bar­dzo spe­cy­ficz­na.

– Jak to? Je­stem fi­zy­kiem. Prze­cież fi­zy­ka wszę­dzie jest taka sama – już wy­po­wia­da­jąc to zda­nie i wi­dząc prze­czą­cy gest re­kru­te­ra, uświa­do­mi­łem sobie, że jest ono błęd­ne. – Fi­zy­ka nie jest taka sama?

– Nie jest – przy­tak­nął. – Będąc we­wnątrz sy­mu­la­cji, ba­da­łeś jej fi­zy­kę z wszel­ki­mi ba­rie­ra­mi, ja­kich tutaj nie mamy. Można po­wie­dzieć, że sta­łeś się wy­so­ce wy­spe­cja­li­zo­wa­nym eks­per­tem w tej dzie­dzi­nie.

Nagle jakby klap­ki opa­dły mi z oczu. No tak! Prze­cież kom­pu­te­ry, na któ­rych dzia­ła­ła sy­mu­la­cja, nawet naj­po­tęż­niej­sze, mu­sia­ły mieć swoje ogra­ni­cze­nia sprzę­to­we. Cała nie­okre­ślo­ność w fi­zy­ce kwan­to­wej mogła być me­cha­ni­zmem oszczę­dza­nia cen­nych za­so­bów. Nie­prze­kra­czal­na ba­rie­ra pręd­ko­ści świa­tła. Sama war­tość tej pręd­ko­ści. Dy­la­ta­cja czasu w jej po­bli­żu. Wresz­cie nie­osią­gal­na ener­gia po­trzeb­na do jej uzy­ska­nia dla czą­stek o nie­ze­ro­wej masie. Jeśli w re­al­nym świe­cie te re­stryk­cje nie ist­nia­ły, to wszech­świat fak­tycz­nie sta­wał się dla ludz­ko­ści do­stęp­ny!

– Prze­cież czu­łeś to od dawna – po chwi­li danej mi na prze­my­śle­nia ode­zwa­ła się po­stać w czer­ni. – Mu­sia­łeś prze­czu­wać. Cały czas dą­ży­łeś do zba­da­nia tych zja­wisk. Po to prze­pro­wa­dzi­łeś ten nie­szczę­sny eks­pe­ry­ment.

– Nie­szczę­sny?

– Do­brze, że sys­tem ope­ra­cyj­ny w porę wy­rzu­cił cię z sy­mu­la­cji.

– Co zro­bił?

– Jak sma­ko­wa­ła ci kawa?

Kawa? Po­wró­ci­ły wspo­mnie­nia sprzed kilku go­dzin. Za­pa­rzy­łem espres­so. Potem roz­ma­wia­li­śmy ze Sto­krot­ką, po­pi­ja­jąc chłod­ną­cy napój. Tuż przed uru­cho­mie­niem sys­te­mu po­mia­ro­we­go wzią­łem łyk z fi­li­żan­ki. Napar był już zimny, a eks­pe­ry­ment się roz­po­czął. Cho­ciaż… nie! Był go­rą­cy, dla­te­go go roz­la­łem!

W fi­zy­ce kwan­to­wej mamy po­ję­cie su­per­po­zy­cji, w któ­rej obiekt jest jed­no­cze­śnie w kilku róż­nych sta­nach, zanim do­ko­na się po­mia­ru, ale to zja­wi­sko wy­stę­pu­je w od­nie­sie­niu do czą­stek sub­a­to­mo­wych, jak foton, czy elek­tron. Schrödin­ger mówił co praw­da o kocie, ale to był je­dy­nie eks­pe­ry­ment my­ślo­wy. Jeśli jed­nak kawa była jed­no­cze­śnie i zimna, i cie­pła, to zgod­nie z hi­po­te­zą Eve­ret­ta, rze­czy­wi­stość roz­pa­dła się na dwie rów­no­le­głe ścież­ki. W pierw­szej do­szło do uru­cho­mie­nia apa­ra­tu­ry ba­daw­czej, w dru­giej po­ra­ził mnie prąd.

– Za­bi­li­ście mnie kawą! – wy­krzyk­ną­łem.

– Nie my. Sys­tem ope­ra­cyj­ny w sy­tu­acji za­gro­że­nia może na mo­ment roz­dzie­lić sy­mu­la­cję na dwa wątki, po czym prze­cho­dzi na ten, w któ­rym spój­ność sy­mu­la­cji nie jest za­gro­żo­na.

– Prze­szedł na tę wer­sję, w któ­rej ja ginę, jak ostat­ni bę­cwał, tuż przed naj­więk­szym osią­gnię­ciem mo­je­go życia!

– Wer­sję, w któ­rej sy­mu­la­cja oca­la­ła, wraz ze wszyst­ki­mi ludź­mi we­wnątrz, nie­świa­do­my­mi two­je­go nie­bez­piecz­ne­go eks­pe­ry­men­tu.

Bu­zo­wa­ły we mnie emo­cje. Odar­to mnie z mo­je­go suk­ce­su. Ode­bra­no ma­rze­nia. Uni­ce­stwio­no, po­zwa­la­jąc my­śleć, że to efekt mojej wła­snej nie­zdar­no­ści. Z dru­giej stro­ny, za­po­bie­gło to ogrom­nej ka­ta­stro­fie, do któ­rej, zgod­nie z moją obec­ną wie­dzą, nie­uchron­nie zmie­rza­łem. Ode­bra­no dziec­ku za­pał­ki…

– Uspo­ko­iłeś się już? – Przed­sta­wi­ciel ko­mi­sji re­kru­ta­cyj­nej wy­ka­zał się cier­pli­wo­ścią i spo­ko­jem.

– Tak, choć wciąż nie ro­zu­miem, dla­cze­go od­by­ło się to w tak bru­tal­ny spo­sób. Dla­cze­go mu­sia­łem umrzeć.

– Prze­cież ży­jesz.

– Tutaj tak, ale tam, na Zie­mii, każda śmierć to tra­ge­dia dla bli­skich.

– To się zda­rzy­ło pierw­szy raz. Au­to­ma­tycz­nie za­re­ago­wał układ bez­pie­czeń­stwa. Sami na po­cząt­ku nie by­li­śmy pewni, co się stało.

– Prze­cież tam we­wnątrz fi­zy­ka kwan­to­wa roz­wi­ja się w naj­lep­sze. Ta­kich, jak ja, bę­dzie coraz wię­cej. Po­zwo­li­cie sys­te­mo­wi ope­ra­cyj­ne­mu wszyst­kich mor­do­wać?

– A co ty byś zro­bił?

– Nie wiem. Ru­szył głową! Sa­bo­to­wał eks­pe­ry­men­ty, pod­mie­niał wy­ni­ki badań, roz­pra­szał uwagę na­ukow­ców, kie­ro­wał ją na inne za­gad­nie­nia… Jest wiele moż­li­wo­ści, tym bar­dziej mogąc ob­ser­wo­wać wszyst­ko z ze­wnątrz i za­wcza­su roz­po­zna­jąc za­gro­że­nia.

Przez oczy mo­je­go dys­ku­tan­ta prze­szła seria roz­bły­sków.

– Ko­mi­sja pod­ję­ła de­cy­zję. Gra­tu­lu­je­my. Twój przy­dział zo­stał za­twier­dzo­ny.

 

***

 

Week­end minął mi na za­akli­ma­ty­zo­wa­niu się w moim nowym, małym apar­ta­men­cie z ogrom­nym oknem na me­ta­no­wą za­tocz­kę i na po­go­dze­niu się z fak­tem, że ska­li­sty Tytan bę­dzie je­dy­nym obcym świa­tem, który od­wie­dzę. Ma­rze­nia o po­dró­żach przez ga­lak­ty­kę ra­czej się już nie zisz­czą. Może kie­dyś uda się wy­rwać gdzieś na urlop. Widok Sa­tur­na tro­chę re­kom­pen­so­wał tę go­rycz.

W po­nie­dzia­łek, w moim nowym, brą­zo­wym uni­for­mie z be­żo­wy­mi wstaw­ka­mi uda­łem się do pracy. Nie było in­nych, wol­nych ko­lo­rów dla no­we­go dzia­łu, któ­re­go byłem pierw­szym i na tę chwi­lę je­dy­nym pra­cow­ni­kiem. Brą­zo­wy? Taki ka­wo­wy ra­czej. Do biura mia­łem trzy mi­nu­ty trans­por­te­rem. Cze­kał tam nie­zmier­nie wy­god­ny fotel, wy­świe­tlacz na całą ścia­nę i biur­ko z do­ty­ko­wym in­ter­fej­sem. Ścien­ny ekran po­dzie­li­łem na kil­ka­na­ście czę­ści, aby móc na nich ob­ser­wo­wać wiele miejsc jed­no­cze­śnie, jak ra­so­wy, pie­przo­ny ochro­niarz. W każ­dym z okie­nek krzą­tał się któ­ryś z moich daw­nych ko­le­gów po fachu. Sami na­ukow­cy, au­to­ry­te­ty świa­ta fi­zy­ki kwan­to­wej, za­ję­ci swo­imi wznio­sły­mi ba­da­nia­mi. A ja mia­łem ich pil­no­wać… sa­bo­to­wać, łamać ka­rie­ry i od­bie­rać ma­rze­nia. Ja pier­do­lę. Po­dob­no byłem ide­al­ny do tej ro­bo­ty. Naj­wyż­szej próby spe­cja­li­sta. Eks­pert je­ba­ny.

Skoń­czy­łem wła­śnie kre­ować awa­tar do in­ter­wen­cji bez­po­śred­nich. Niski, chudy ru­dzie­lec w gru­bych oku­la­rach i bia­łym, la­bo­ra­to­ryj­nym far­tu­chu z plamą po kawie na lewej kla­pie. Przy­szła zmora wszel­kiej maści jed­no­stek ba­daw­czych. Mój strój su­per­bo­ha­te­ra do ra­to­wa­nia sy­mu­lo­wa­ne­go świa­ta. Pan Ta­de­usz.