Orle pióro

Anna Słoncz, Jesień.

 

 

Anna

Anna nie była zdecydowana, czy obraz jej się podoba, czy nie. Przyjrzała mu się bez zainteresowania. Na obrazie nie było żadnej postaci, żadnego budynku, tylko jakiś górzysty krajobraz. Jaka to może być pora roku? Ach, wszystko jedno.

Ciotki, która przed śmiercią powzięła niezrozumiałą decyzję, aby podarować jej obraz, prawie nie znała. Innym krewnym z ciocinej schedy przypadły w udziale bardziej potrzebne i wartościowsze rzeczy. Brat dostał huculski kredens (zawsze taki chciała mieć), stryj otrzymał stolik do gry w szachy, a Barbara petersburski serwis do herbaty. A ona dostała obraz.

Postawiła go pod ścianą, nie wiedząc, co z nim zrobić.

Anna zawsze chciała opuścić Lwów. Uważała to miejsce za stare i mało nowoczesne. Może przeniesie się do Warszawy? Może do Gdańska? Tutaj wszystko po trosze podupadało. Tramwaje rzęziły na torach, trolejbusy kolebały się na nierównych ulicach, nawet drzewa potrafiły wyglądać smutno. Miasto oddychało przeszłością. Wschodnia Polska zawsze była mniej zamożna i z małymi perspektywami.

Wieczorem przyszedł Timur, który był jej kolegą ze studiów, głośny i hałaśliwy jak zwykle. Rzucił na stół notatki i od razu zajrzał do lodówki.

– Co masz do jedzenia?

Zobaczył obraz, który wciąż stał na podłodze, i zawahał się. Coś musiało go w nim zaintrygować, bo podszedł i stanął przed nim bez ruchu.

– Cóż takiego w nim widzisz?

Milczał.

Poczuła się nieswojo.

Timur wyciągnął rękę, jakby chciał zanurzyć dłoń w namalowanej wodzie i dotknąć kamieni na brzegu, ale w ostatniej chwili się powstrzymał.

– Czy wiesz, co to za miejsce?

– Skąd! – Wzruszyła ramionami z niejaką ulgą, że wreszcie się odezwał.

 

***

Ojciec z matką pojechali do Truskawca, do wód, jak się wyrazili. To było po prostu sanatorium, gdzie emeryci bez rodzinnych obowiązków i jeszcze w całkiem dobrym zdrowiu trwonili pieniądze i czas.

Anna natomiast była zajęta, miała dużo pracy i napięty plan dnia. Na uniwersytecie siedziała w bibliotece zakładowej, nie, żeby były z tego jakieś duże pieniądze, ale kilka groszy zawsze wpadło. Jeszcze spotkanie z profesorem. Praca roczna do napisania. Wyjazd do Truskawca uważała za prowincjonalna rozrywkę. Sama marzyła o wielkich metropoliach, gdzie ludzie porządnie zarabiają i jeżdżą luksusowymi samochodami.

Teraz spoglądała ukradkiem na obraz.

Pustka i cisza ją intrygowały. Góry na horyzoncie olbrzymiały, rosły z każdym dniem. Czy to już śnieg na ich grzbietach, czy to jeszcze wyszarzałe trawy, przyczesane wiatrem do ziemi? Wydawało jej się, że czuje na policzku wiatr, który niósł ze sobą zapach suchy i ostry. Doliną płynął strumień, który zamiast burzyć się i bulgotać, spokojnie bez jednej zmarszczki odbijał w sobie drugie niebo i drugi świat.

A Timur opowiada te swoje historie, które brzmią jak bajki, głębokim uwodzicielskim głosem. Ale przecież to wszystko strata czasu. Zresztą, jak chce, to niech jedzie do tego Turkiestanu czy na te stepy kazachskie, wszystko jedno. Zamyśliła się. Nigdy wcześniej nie przyszło jej do głowy, że Timur jest Kazachem czy Kirgizem – zapomniała kim. We Lwowie najwięcej było Ormian, więc założyła, że tutaj wszyscy Azjaci to Ormianie.

– Słuchaj, kiedy step śpiewa i wiatr dogania konie na pastwiskach, orły przylatują aż z gór, żeby wybrać swojego łowcę i druha. Wtedy wszyscy mężczyźni wychodzą przed jurty i wołają orły, żeby któryś siadł im na ramieniu.

– Ech, te twoje bajki…

Timur się roześmiał.

– Wiesz, że moja rodzina pochodzi z kirgiskich stepów?

Anna coś tam mruknęła.

– No właśnie. Ten obraz, możesz go sprzedać mojej babce.

– Twojej babce???

– Przypomina nasze góry. Babka się ucieszy.

Timur nonszalancko oparł się o framugę drzwi, ręce niedbale włożył do kieszeni dżinsów, ale oczy, co Anna zanotowała z niejakim zdziwieniem, miał czujne.

– Ale jak to, chyba mi nie wypada…

– Słuchaj, weźmy obraz do mojej babki, jak będzie chciała go zostawić dla siebie, to sama zaproponuje, żebyś go sprzedała.

Anna zastanawiała się przez chwilę. Nie przypuszczała, że będzie mogła coś zyskać na testamencie ciotki, a tu proszę. Kto by się spodziewał.

 

***

Znaleźli się w zaułku, który prowadził do szklarni botanicznych na Łyczakowie. Było tu przyjemnie cicho, chociaż jesień wciskała swoje zbutwiałe liście w każdą szparę. Pachniało wilgocią i starymi murami. Na drugim piętrze kamienicy, której na pewno przydałby się remont i założenie centralnego ogrzewania, mieszkała Akylaj. Akylaj była babką Timura i kobietą w nieokreślonym wieku. Skóra na twarzy i rękach pomarszczyła jej się ze starości, ale czarne jak węgiel i lekko skośne oczy patrzyły bystro. Zamiast ust miała cienką kreskę, którą czasami układała do uśmiechu. Mogła mieć sześćdziesiąt lat albo sto, albo jeszcze więcej.

Została zaproszona do salonu. Podłogi wyłożono tu perskimi dywanami, wełniane kilimy wisiały na ścianach oraz zakrzywione szable, tarcze i ułańskie ostrogi. Anna poczuła się jak w pałacu sułtana. Obraz odwinęła z pakowego papieru i oparła o etażerkę.

Akylaj przesunęła po nim wzrokiem i podała kumys, przypatrując się gościowi natarczywie.

– Moja droga, dla słodyczy wrzuciłam trochę rodzynków i dodałam miodu.

Anna napiła się z grzeczności. Napój był słodki i mocny, uderzył jej do głowy od razu. Nie wiedziała dlaczego, ale sprzęty w pokoju zaczęły się oddalać, a wraz z nimi Timur i Akylaj. A potem wszystko zniknęło i wyrosły przed nią stepowe równiny i dalekie wzgórza.

Znalazła się tu przez pomyłkę, wiedziała to. Była samotnym wędrowcem, który przeszłość zostawił za sobą, a przed sobą ma już tylko niezmierzoną połać świata, rozciągającą się po widnokrąg, ku niewidzialnej granicy nieba i ziemi. Wiatr, który mierzwił grzbiety gór, nie dotykał błyszczącej powierzchni wody. Stała tak nieruchomo, zawieszona między krzykiem wiatru a bezsłownym brzegiem jeziora.

Zakręciło jej się w głowie i zamiast stepów znów ujrzała bambusową etażerkę i kilimy na ścianach. Leżała na miękkiej otomanie, pokój był pusty. Głowa pulsowała od bólu. Spróbowała podnieść rękę, aby pomasować skronie, ale ręka okazała się zbyt ciężka. Co się dzieje? Na nadgarstkach zabrzęczały złote bransolety. W osłupieniu przyglądała się sobie. Była ubrana w haftowane, jedwabne szarawary i kaftan. Na wszystkich palcach błyszczały pierścienie z rubinowymi i szmaragdowymi oczkami, złote naszyjniki i spinki przyjemnie brzęczały przy każdym ruchu.

Ciągle zdumiona podeszła do lustra. Z lustra patrzyła na nią dziewczyna w bogatym, orientalnym stroju i utrefionymi włosami. Anna jęknęła. Nic nie pamiętała.

Drzwi do pokoju otworzyły się i weszła Akylaj z młodszą kobietą, o tak samo czarnych oczach i szlachetnej kirgiskiej urodzie.

– Obudziłaś się już? – Akylaj ułożyła usta.

– Tak, ale nie pamiętam, żebym się ubierała w…

– To nic, to nic! – Zamachała rękami.

Kiwnęła głową kobiecie, a ta postawiła na stoliku szkatułę. Przekręciła kluczyk i podniosła wieko. W środku zabłyszczały niczym królewski skarb złote ozdoby i szlachetne kamienie.

– Chcę – mówiła dalej – żebyś została żoną młodego chana.

Anna uniosła brwi, zastanawiając się, czy wciąż jest w swoim śnie.

– Ależ ja nie znam żadnego młodego chana!

Obie kobiety zaśmiały się dyskretnie.

– Ależ znasz.

Akylaj pokazała na zdjęcie, stojące na etażerce.

– Timur? Timur ma być młodym chanem???

Kobiety dumnie pokiwały głowami.

– Jak na to popatrzeć, to rzeczywiście Timur jest przystojny i wszystkie dziewczyny do niego wzdychają, ale przecież nie ma między nami niczego poważnego, żeby tak od razu się żenić… To wszystko nie ma sensu…

Kobiety znów zachichotały i cicho wyszły z pokoju.

Anna podeszła do lustra. Druga Anna uszczęśliwiona z powodu świecidełek i złotych cacek zaczęła ją namawiać:

– Może jednak zostaniesz narzeczoną młodego chana? Złota im nie brakuje. Wygodne życie, opływające w luksusy…

– Ale ja go nie kocham.

– Ech, miłość. Nic bardziej ulotnego nie masz niż miłość.

– Czy będę musiała z młodym chanem pojechać na stepy? Mieszkać w jurcie i palić w kozie? To nie jest luksus, o którym marzyłam. Zresztą, chyba miłość nie tak powinna wyglądać!

– Tej gorącej miłości, o której marzysz, możesz się wcale nie doczekać, a tu, spójrz. Chan na miejscu i ważne, że zamożny.

– Ale przecież to nie jest najważniejsze…!

Druga Anna zamilkła. Patrzyła tylko na Annę w zamyśleniu, a potem znikła, bo lustro zupełnie zaparowało.

Przypomniała sobie, że chyba przyszła tu z obrazem. Wciąż trochę kręciło jej się w głowie. Chciała go koniecznie znaleźć, więc zaczęła od przeszukania pokoju. Zajrzała za piec, za szafę. Nigdzie płótna nie było.

Drzwi skrzypnęły i nieśmiało weszła kobieta od szkatułki. Położyła palec na ustach i popchnąwszy Annę ku wyjściu, zaciągnęła ją wąskiego pomieszczenia bez okien, gdzie najpewniej przechowywano rupiecie.

– Mów mi Syrdaria – uśmiechnęła się – nie chcesz zostać żoną naszego chana?

– Ja… no cóż, to chyba nie jest dobry pomysł.

Pokiwała głową.

– Nasz chan jest bogaty, ale okrutny.

– Jak się tu znalazłaś?

– Jestem służącą kupioną przez Akylaj. Wzięła mnie do Polski, gdy młody chan przyjechał tu, aby się uczyć.

– Nie wiem, co babka dała mi do picia, ale byłam na stepie, widziałam turkusową wodę i wysokie góry w oddali. To wszystko jest bardzo dziwne.

– U nas czasami spotyka się magiczne przedmioty, co to przynoszą albo urodę, albo miłość… Ale kumys? Nie. Tylko może zamroczyć, im słodszy tym bardziej – zachichotała.

Syrdaria pokazała na płaski pakunek.

– Chyba tego szukasz?

Jest! Anna stanęła oko w oko z obrazem. Przyciągał ją do siebie. Wydało jej się, że góry urosły, a kolory zintensywniały. Chciała odpędzić to dziwne uczucie, więc wyciągnęła rękę, żeby sprawdzić, czy na pewno wszystko to jest namalowane i znów poczuła, jak świat wiruje wokół niej.

 

 

Ałtyn

– Kim jesteś? – Dziewczyna spytała po rosyjsku.

– Ja? Ja… – Anna była tak zaskoczona, że nie wiedziała, co odpowiedzieć. Sen był bardzo prawdziwy. Wszystko, i szałasy, i pastwiska ze stadami kóz, i dziewczyna – wydawało się realne.

– Ja jestem Ałtyn.

Ałtyn była piękna jak księżyc. Krucze o granatowym połysku włosy opadały do pasa i falowały przy każdym ruchu. Twarz miała szlachetną, z wąskim nosem, czarnymi jak węgiel oczyma i zmysłowymi ustami. Była zgrabna, bardzo kobieca i była przywiązana za kostkę złotym łańcuszkiem do drewnianego słupa na środku jurty.

Anna wiedziała, że to tylko miraż i nie dzieje się naprawdę, ale nie mogła powstrzymać się przed pytaniami.

– Kto tu cię przywiązał? I dlaczego?

Ałtyn przycupnęła na poduszce. Objęła rękami kolana.

– Młody chan.

– Timur?!

Ałtyn zaskoczona podniosła głowę.

– Wiesz, kim jest?

A jakże.

– Dlaczegóż cię tu więzi?

– Mój ojciec chce mnie za niego wydać.

– A ty?

– Ja go nie kocham.

Anna dobrze rozumiała, co ma na myśli. Współczuła dziewczynie. Po trosze dlatego, że ojciec na pewno przehandlował ją za stada koni i baranów, a po trosze dlatego, że w tym stepie i w tych górach nie mogła uciec od swego losu.

– Uwolnię cię.

– To nic nie da – Ałtyn pokręciła głową – gdyby młody chan się dowiedział, że pozwoliłaś mi uciec, zemściłby się strasznie.

Anna była nieustraszona i próbowała urwać łańcuszek.

To tylko sen.

– Poczekaj tu na mnie.

Na zewnątrz nikogo nie było widać. Jurty stały wyżej, a w dole rozciągała się szmaragdowa tafla wody górskiego jeziora. Na horyzoncie błękitniały góry, unosząc się nad dolinami pełnymi mgły.

Anna zbiegła na brzeg. Wybrała spory kamień i wróciła do dziewczyny. Po kilku uderzeniach oczka pękły. Ałtyn była wolna.

– Co teraz?

– Musimy uciekać.

Dziewczyna pobiegła ku pastwiskom i po chwili przyprowadziła dwa niewysokie konie.

– Ale ja nie umiem jeździć konno!

– Nauczę cię.

Ałtyn pomogła jej usadzić się w siodle. Konia Anny przywiązała do swojego, a sama wprawnie chwyciła wodze, ścisnęła wierzchowca piętami po bokach i ruszyły.

Zapomniały o pogoni, bo niezmierzona przestrzeń zapierała dech w piersiach. Zapomniałyby i o wszystkich przykrych wydarzeniach, gdyby tylko mogły tak jechać przez step bez końca. Wszystko było tak intensywne, że Anna z rozczarowaniem zauważyła, że w porównaniu jej własne życie wypada bezbarwnie i nijako.

Dotarły do aułu pod wieczór, gdzie zostały przyjęte jak księżniczki. Jurta, którą dostały, była wspaniała, jasna i przestronna, u wejścia z kapą haftowaną jedwabiem i ozdobioną perłowymi muszelkami. Wewnątrz było pełno kosztownych dywanów i skór. Podano herbatę i kolację. Jak je poinformowano, pilaw z baraniną, rodzynkami i suszonymi morelami specjalnie dla nich przyrządził bucharski kucharz. Na koniec przyszedł przywódca wioski, kłaniając się uniżenie, jakby bał się im spojrzeć w oczy.

– A dokąd to szlachetne kyzdar się udają? Czy daleko? Przygotuję na jutro konie, silne i wypoczęte. Mogę też dać kilku batyrów. Zawszeć to bezpieczniej, a droga nie za każdym razem łatwa.

Ałtyn odprawiła go ruchem ręki, jak prawdziwa księżniczka.

Stanęła u wyjścia, spoglądając na usiane gwiazdami granatowe niebo.

– Nie uda nam się uciec – westchnęła smutno – widziałaś, jak ten baszczy na nas spoglądał? To szpieg chana.

W nocy wszystkie wody zamarzły, a pastwiska pokrył szron. Ale ranek nastał wietrzny, co, jak powiedziała Ałtyn, wróżyło pogodę. Wyruszyły w drogę spokojnie, jak gdyby nie uciekały przed Kirgizami, ale przemierzały kraj z ciekawości, by odkrywać zachwycające skarby natury. Anna już nie pamiętała, że to wszystko jej się śni.

Jechały doliną pomiędzy odległymi górami. Wszędzie strumienie i co krok źródła, wyżej góry okryte brzozami i topolami, a w wąwozach jabłonie, krzaki malin i jagód. Zatrzymały się na posiłek w pięknym i zacisznym miejscu.

– Jak jest tam, w szerokim świecie? Tam, gdzie kończy się step?

Anna zamyśliła się.

– Świat jest właśnie taki, jakie życie wybierzesz. Możesz zostać na jednym miejscu, tam, gdzie się urodziłaś. Wtedy wszystko jest znane i… bezpieczne. Albo możesz wyjechać…

Anna ugryzła się w język.

– Chciałabym być wolna.

Wystarczy się obudzić ze snu – pomyślała Anna – ale przecież ty nie jesteś prawdziwa.

W górze szybował orzeł. Czy na tym polega wolność? Na nieskrępowanym życiu wśród niebieskich przestworzy? Anna podniosła orle pióro, które zgubił szlachetny ptak i schowała je do kieszeni.

 

***

Kirgizi mają szybkie konie, a sami potrafią nie jeść przez kilka dni, trzymając się pewnie w siodle i nie pozwalając, by trop zaginął. Później, głodni jak wilki, pożerają barany i piją do nieprzytomności.

To była tylko kwestia czasu, zanim je odnajdą.

Znaleźli je w wiosce po południowej stronie jeziora Songkul. Związali całą we łzach Ałtyn, chociaż z szacunkiem, jaki się jej należał. Uprzejmie pozwolili Annie jechać z nimi.

Gdy karawana dotarła do doliny, przywitała ich starsza kobieta, która potępiająco ułożyła usta.

– Ałtyn, Ałtyn – pokręciła głową z dezaprobatą – po co uciekać? Jakie to życie czeka cię na stepie?

– Ależ ja chcę wyjechać! Tam, gdzie jest inny świat i inni ludzie! Tam nie będę narzeczoną młodego chana!

– Poza stepem będziesz biedna jak mysz i zdana na siebie. A tu, spójrz! Stada baranów i koni, tłuste ryby w jeziorze, szybkie orły i powolne wielbłądy – to wszystko twoje.

Wzięli piękną niczym księżyc dziewczynę pod ręce i zaciągnęli do jurty. Tam przywiązali złotym łańcuszkiem za nogę do słupa pośrodku.

 

***

Anna obudziła się z dziwnego snu i jak stała, wybiegła z komnat Akylaj. Przez następne dni chodziła zamyślona i nieobecna. Jak to możliwe, że halucynacje były tak prawdziwe? Wciąż czuła stepowy wiatr na twarzy i słyszała krzyk orła. Czuła kłucie w sercu na wspomnienie pięknej i nieszczęśliwej Ałtyn. Potrząsnęła głową. To wszystko bajki!

Nawet nie zauważyła, gdy przyszły pierwsze chłodne dni zapowiadające zimę. Miasto przybrało ten smutny i nostalgiczny wyraz. Z ulic zniknęło wszystko, co radosne i beztroskie. Zgrabiałe z zimna ręce włożyła do kieszeni kurtki. Wyczuła coś pod palcami. Rozszerzonymi ze zdziwienia oczami wpatrywała się w leżące na jej dłoni orle pióro.

Nagle wszystko zrozumiała. Ałtyn była prawdziwa. Wiedziała to na pewno. Wiedziała też, jak można się dostać na stepy. Jeśli tak – Timur również się tego domyślił i odetnie jej drogę.

Ściskając pióro w dłoni, ruszyła na przystanek. Czy zdąży? Gdzie ten trolejbus?! Wreszcie podjechał i wskoczyła pierwszymi drzwiami. Wlókł się przez całe miasto. Najpierw Kazimierzowską, która nie chciała się skończyć, później skręcił w Legionów, na Placu Halickim ludzie wysiadali, a następnie wsiadali, jakby było im wszystko jedno. Kiedy wreszcie dotarła na Kochanowskiego była prawie w rozpaczy. Rzuciła się biegiem pod górę. Wpadła na znajome podwórko, ale było już za późno. Timur stał przy koksowniku, w którym wesoło buzował ogień. Do połowy spalony obraz sczerniał tak, że nie można było już odróżnić wyszarzałych górskich łańcuchów i kłębiastych chmur.

– Ach! Nie!

Timur uśmiechał się okrutnie i z wyższością.

 

***

Anna kupiła bilet na kuszetkę do Kijowa, a potem dalej ku stepom Azji. Syrdaria, ponieważ czuła się winna tego, że doniosła na nią do młodego chana, zgodziła się pomóc. Zapewniła, że jej brat, Bozkurt, może się nią zaopiekować w Biszkeku, ale potem będzie musiała sobie radzić sama.

Czy uda jej się uwolnić Ałtyn? Czy księżniczka będzie ją pamiętać? Anna nie wiedziała, lecz za każdym razem, gdy zamykała powieki, widziała ją wyraźnie, gdy we łzach czeka w kirgiskiej jurcie.

Zawsze chciałam wyjechać ze Lwowa – pomyślała nieustraszenie – to miasto jest duszne i brak tu przestrzeni. I nie ma tu perspektyw.