Gnom

 

Część 1: Biedronki

Pani Iza zadała dzieciom napisanie bajki. Obowiązkowo z morałem. Jaś nie był zbyt biegły w pisaniu i ogólnie uchodził w klasie za tępego matołka. Wszyscy byli więc ciekawi, jaką bajkę ułożył.

– Jasiu, przeczytaj nam swoją bajkę – poprosiła pani Iza.

– Dobrze, proszę pani – odrzekł Jaś i z kartką w ręku poczłapał na środek klasy. – Dałem tej bajce tytuł „Biedronki”.

– To bardzo ładnie, Jasiu – powiedziała pani Iza – słuchamy więc.

I Jaś zaczął czytać: „Był słoneczny dzień. Na łące zebrały się biedronki, aby policzyć swoje kropki. Wszystkie miały po siedem. Tylko jedna miała sześć. Myślała, że jest wyjątkowa.

– Ha, ha! – wyśmiały ją koleżanki. – Brak ci siódmej kropki! Głupia jesteś, czy co?

I wszystkie bardzo się tym ubawiły. Poczuły się lepsze i miały dobry dzień”.

W klasie na chwilę zapadła cisza, którą przerwała pani Iza:

– Czy to już koniec bajki, Jasiu?

– Tak, proszę pani.

– A jaki z niej morał płynie?

– No, taki, że jak się ma więcej kropek, to znaczy tyle, ile trzeba, to jest fajnie, prawda?

– A co z biedronką o sześciu kropkach? Jak ona się czuła?

– Ona była głupia, proszę pani. Bo miała tylko sześć kropek. To przecież głupie, no nie?

Klasa parsknęła śmiechem. Pani Iza spojrzała na Jasia, pomyślała „Sam jesteś głupi, tępy kretynie” i powiedziała:

– Jasiu, nie mogę ci zaliczyć tej bajki.

– A to dlaczego, proszę pani?

– Bo ona źle się kończy. Napisz inną albo zmień zakończenie w tej. Masz czas do jutra.

I Jaś powlókł się smętnie do swej ławki zachodząc w głowę, co też takiego mogło się pani Izie nie spodobać. Przecież to świetna bajka. I ma morał: trzeba być jak inni, wtedy jest fajnie. A nawet git. Zajebiście, powiedziałby Bartek, ale Jasiowi nie wolno tak mówić, bo jest dopiero w trzeciej klasie. W czwartej jest już zajebiście. W trzeciej co najwyżej fajnie. A Jasiowi było teraz niefajnie. I Gnom mu za to zapłaci.

 

Część 2: Za szafą

– Wyłaź z tej dziury, wredny Gnomie, ale to już!

– Oho, a któż to tak brzydko się odzywa do swego najlepszego przyjaciela? Jedynego nawet!

– Wrobiłeś mnie z tą twoją bajką! Pani się na mnie pogniewała.

– Jak to możliwe?

– A tak to! Kazała mi się zastanowić, jak się czuła biedronka o sześciu kropkach!

– A kogo to obchodzi?

– No właśnie! Nikogo! Oprócz pani Izy! A teraz musi obchodzić mnie. A skoro mnie, to i ciebie.

– Jak to? Do czego zmierzasz?

– Masz mi natychmiast podyktować inną bajkę albo zmienić zakończenie. Inaczej powiem o tobie rodzicom.

Gnom wylazł zza szafy. Był mały, pokraczny i zdaniem Jasia zupełnie do niczego. Jednak, odkąd Jaś wprowadził się z rodzicami do tego domu i znalazł Gnoma w mysiej dziurze za szafą, był zadowolony z jego towarzystwa. Gnom miał zawsze kupę fajnych pomysłów i potrafił wybrnąć z każdej sytuacji. Jaś cenił to sobie. Nie wątpił więc, że i teraz Gnom sobie poradzi.

– To jak, piszemy nową, czy zmieniamy starą?

– Szkoda czasu na nową – odparł Gnom. – Czekaj, zaraz coś wymyślę. Już mi nawet chodzi po głowie. Pisz!

 

Część 3: Bajka – ostateczne rozwiązanie kwestii biedronkowej

– I jak tam Jasiu, masz dla nas nową bajkę? – zagaiła pani Iza na początku lekcji.

– Tak jakby, proszę pani.

– To znaczy?

– Dokończyłem starą. Mogę przeczytać.

– Prosimy – rzekła pani Iza i Jaś wystąpił znów przed klasą.

„Kiedy wszystkie biedronki o siedmiu kropkach świetnie się bawiły, biedronka sześciokropka postanowiła dać im nauczkę. Nie wolno się śmiać z kogoś, kto ma tylko sześć kropek! Poleciała do gospodarza i zaczęła mu się naprzykrzać, latając wokół głowy i szczypiąc w ucho. Wreszcie pan gospodarz się zdenerwował i powiedział, że musi zrobić porządek z tymi biedronkami. Wziął środek owadobójczy i zaczął gonić biedronkę. Ta uciekała mu tak, że naprowadziła go na miejsce, gdzie biesiadowały inne biedronki, co się z niej śmiały.

– O, jest tu więcej tego paskudztwa! – powiedział gospodarz.

I rozpylił środek owadobójczy, zabijając złe biedronki. Sześciokropka siedziała wtedy na drzewie, patrzyła i cieszyła się. Sprawiedliwości stało się zadość. Złe biedronki już nigdy nikogo nie wyśmieją tylko dlatego, że jest inny niż one”.

– To już koniec, proszę pani – rzekł Jaś.

I z dumą czekał na pochwałę.

– To bardzo zła bajka, Jasiu – oceniła surowo pani Iza.

– A dlaczego, proszę pani?

– Bo nie wolno się mścić, a tym bardziej zabijać kogoś tylko dlatego, że się z ciebie śmieje.

– To co miała zrobić ta biedronka o sześciu kropkach?

– Powinna porozmawiać z koleżankami, wyjaśnić im, jak jej przykro i one na pewno by ją przeprosiły i na przyszłość by się poprawiły – orzekła pani Iza. – Takiego zakończenia tej bajki oczekiwałam.

Jaś, choć był tępym matołkiem, gdy popatrzył na kolegów, ujrzał w ich oczach zrozumienie – co za brednie plecie pani Iza! Tylko koleżanki kiwały głowami, jakby zgadzały się z panią. „Pewnie się podlizują” – pomyślał Jaś. “A zresztą, kto by się przejmował dziewczynami! One są jakieś dziwne”.

 

Część 4: Na parapecie.

Gnom popijał lemoniadę, którą Jaś przyniósł mu z kuchni i wyglądał przez okno. Minęła połowa września, ale wciąż było pięknie i ciepło. Tylko Jaś znów wrócił markotny ze szkoły i udawał, że nie widzi swego przyjaciela.

– Widzę, że mnie widzisz – zagaił Gnom.

– Przecież przyniosłem ci lemoniadę, więc widzę – odparł Jaś z urażoną miną.

– To czemu się nie odzywasz?

– Bo dostałem pałę!

– Pałę?

– Lufę! Dwóję! I to przez ciebie!

– Jak to przeze mnie?

– Pani Izie nie spodobało się zakończenie bajki. A kiedy powiedziałem jej, że to, które sama wymyśliła, jest beznadziejne, to koledzy zaczęli się śmiać, dziewczyny płakać, a pani Iza zrobiła się czerwona, potem sina i już myślałem, że wezwie karetkę, by ją zabrali do szpitala jak matkę Bartka z czwartej klasy.

(„Było zajebiście – opowiadał wtedy Bartek – pierwszy raz byłem w karetce, gdy jechaliśmy ze starą i mówię wam, chętnie bym jej jeszcze raz taki numer wykręcił, żeby znów ją nerw chwycił i żebyśmy mogli przejechać się karetką”; Jaś był ciekaw, co to za numer Bartek wykręcił swojej mamie, ale bał się zapytać).

– No i? – zagadnął Gnom, bo Jaś przerwał i jakoś jakby się zawiesił. Gnom zauważył, że coraz częściej zdarza się to Jasiowi i zachodził w głowę, co może być tego przyczyną.

– Postawiła mi pałę i wezwała rodziców na wywiadówkę! – wypalił Jaś.

– No, oni z pewnością wezmą cię w obronę – zauważył Gnom.

– Mama się wkurzy o zakończenie bajki, bo wszystkim dziewczynom się nie podobało, a ona też jest dziewczyną, prawda? – Jaś wolał się upewnić, bo z dziewczynami to nigdy nie wiadomo.

„Bystry chłopak” – pomyślał Gnom i powiedział:

– Przede wszystkim jest twoją mamą i będzie cię bronić, choćbyś był winien jak sam Parzygęba.

– O, a kto to jest? – zaciekawił się Jaś.

– Taki jeden typek. – Gnom spochmurniał na samo jego wspomnienie.

– Opowiedz mi o nim! – poprosił Jaś.

– Kiedy indziej.

– A kiedy?

– W grudniu po południu.

– To aż tak długo mam czekać? – Jaś wydawał się zmartwiony.

– Dobra, w sobotę ci opowiem – zgodził się Gnom.

 

Część 5: Wygnanie.

– Jak długo już się znamy? – zaczął Gnom swoją opowieść, siedząc na krawędzi biurka w pokoju Jasia.

– Odkąd tu mieszkamy! – odrzekł Jaś.

– A wiesz, skąd ja się tu wziąłem?

– Niby skąd? Zawsze byłeś w mysiej dziurze.

– Nie zawsze tak było – odrzekł Gnom. – Kiedyś wiodłem szczęśliwe życie w Skrzacim Lesie.

– Kurde, ale fajna nazwa! – ucieszył się Jaś i pomyślał: „Zajebista!”; ale bał się powiedzieć.

– Pewnie, że fajna. Zajebista – zgodził się Gnom.

– Wiedziałem! – wykrzyknął Jaś.

– Co wiedziałeś?

– No, to drugie. Że to takie megafajne. Turbofajne. No wiesz!

– Zajebiste?

– Tak!

– O-ka, niech ci będzie – zgodził się Gnom. – Mieszkałem więc w zajebistym Skrzacim Lesie i wiodłem tam zajebiste życie. Chcesz posłuchać?

– Aha!

– No to słuchaj.

I Gnom zaczął opowieść. Jaś dowiedział się, że w równoległym świecie – nie wiedział co prawda, co to jest, chyba coś z matmy, ale bał się spytać – nie ma takich wielkoludów jak Jaś i jego rodzice, i wszyscy wokół. Żyją krasnale, zwane skrzatami. Ich siedzibą jest Skrzaci Las. W środku Lasu rośnie drzewo, sięgające korzeniami środka ziemi, a konarami nieba. Na szczycie drzewa żyją dobre duchy i dusze zmarłych krasnali. Drzewo nazywa się Obajt. Jest to wielki dąb, którego żołędzie dają mądrość i krzepę. Raz w roku, w dzień krzywonocy jesiennej, w cieniu konarów Obajta zbiera się wielka rada leśnych drwali i krasnali. Ustala ona, jakie chore i stare drzewa wolno wyciąć drwalom i gdzie nowe sadzonki wolno posadzić krasnalom. To główny temat obrad. Poza tym odbywa się kosztowanie miodu z leśnych barci, po którym wszyscy smacznie śpią i nazajutrz wracają do swoich zajęć.

„Nudna ta opowieść” – pomyślał Jaś, ale bał się przerwać. “Nic dziwnego, że Gnom uciekł stamtąd do mysiej dziury”.

– Pewnego dnia – ciągnął swą opowieść Gnom – siedziałem nad brzegiem strumienia i usłyszałem cichy płacz. Zaciekawiony podszedłem bliżej i zobaczyłem małego, pokurczonego skrzata o ciemnej skórze, jakiegom dotąd w życiu nie widział.

– Kim jesteś? – zapytałem.

– Nikt mnie nie kocha – odpowiedział, nawet nie spoglądając na mnie.

– Kim jesteś? – powtórzyłem.

– Zwą mnie Parzygęba Przeklętnik – odrzekł i odwrócił się do mnie. Zdrętwiałem na ten widok. Był szpetny jak przegniły grzyb, a oczy miał jak ropucha. I w ogóle był wstrętny. Mimowiednie krzyknąłem i odskoczyłem.

– No widzisz! – powiedział Parzygęba – i ty mnie nie cierpisz!

„Ciekawe, co znaczy mimowiednie?” – zastanawiał się tymczasem Jaś. “Muszę zapytać, gdy skończy. Jak nie zapomnę”.

– Widzę, że mnie nie słuchasz – wyrwał go z zadumy głos Gnoma.

– Słucham! – rzekł szybko Jaś, trochę zawstydzony.

– To skup się! – zgromił go Gnom.

Dalej Jaś dowiedział się, że Gnom postanowił zaprzyjaźnić się z Parzygębą, bo mu się go szkoda zrobiło. Umówili się zatem na spotkanie nazajutrz w tym samym miejscu. Im częściej i dłużej się spotykali, tym mniej szpetny wydawał się Parzygęba Gnomowi, a nawet w jakiś sposób interesujący. Wreszcie Gnom ośmielił się zapytać nowego przyjaciela o przyczynę jego smętnego stanu.

– Byłem kiedyś taki jak ty – odrzekł mi Parzygęba – tylko bardziej ciekawski niż inne skrzaty. I wierzyć mi się nie chciało, by nasz święty dąb Obajt sięgał korzeniami środka ziemi, a konarami nieba. Wspiąłem się zatem nań i poznałem, że choć jest wysoki i widać z niego Las, nie sięga do nieba. Chciałem też sprawdzić, jak głęboko zapuszcza korzenie. Zacząłem kopać, ale pochwycili mnie na tym strażnicy dębu. Oddano mnie pod sąd wielkiej rady leśnych drwali i krasnali. Ta zaś obłożyła mnie klątwą i skazała na wieczne wygnanie.

– To jeszcze nie tłumaczy twojego wyglądu – rzekłem mu na to.

– Zakazano mi też jeść żołędzie z tego dębu, które dają zdrowie i urodę. I tak mnie oszpecono. I za co? Że chciałem zgłębić prawdę?

Dalej Gnom opowiadał, jak to żal mu się zrobiło Parzygęby i postanowił przynieść mu nieco żołędzi z dębu Obajta. Zjedli je razem, a wtedy Gnom poczuł się dziwnie źle. Zaczął patrzeć na świat oczami Parzygęby, rozumieć go i czuć niechęć do skrzatów, które go tak skrzywdziły. Parzygęba zaś nabrał otuchy i prosił o więcej żołędzi. Z każdym posiłkiem Gnom upodabniał się w swym sercu do Parzygęby i patrzeć już nie mógł na zarozumiałe i świętoszkowate skrzaty, które zbierały się co rok w dzień krzywonocy jesiennej pod dębem i spożywały złocisty miód.

– Oczywiście – dodał Gnom – im bardziej przyjaźniłem się z Parzygębą, tym bardziej oddalałem się od moich braci. Wreszcie zauważono moją przemianę.

– I co było dalej? – zaciekawił się Jaś.

– Zwołano nadzwyczajne zebranie skrzaciej starszyzny, która postanowiła wygnać mnie z Lasu. Wstawiła się za mną jedynie polna wróżka, skrzydlata Róża Kalina. Obiecała mnie uzdrowić.

Po czym Gnom opowiedział, jak to Róża Kalina odwiedziła go nad strumieniem, gdzie zwykł spotykać się z Parzygębą. Ów na sam widok wróżki czmychnął w zarośla na drugim brzegu strumienia. Gnom zaś wysłuchał dobrych rad Róży Kaliny, która tłumaczyła mu, że Parzygęba nie dlatego cierpi wygnanie i szpetny wygląd, iż ośmielił się podać w wątpliwość świętość Obajta, ale dlatego, że nigdy za to nie przeprosił i trwa w swym uporze.

Po odwiedzinach wróżki Gnom zapytał o to Parzygębę, a ten przyznał, że istotnie, nie przeprosił, bo i nie miał za co. Chciano go tylko upokorzyć i zmusić do życia w kłamstwie. A gdy Gnom wskazywał, że wszak brak żołędzi obajtowych wyraźnie ujemnie wpływa na wygląd Parzygęby, a zatem coś musi być na rzeczy z tą świętością dębu, Parzygęba rozsierdził się i zaczął krzyczeć:

– To już ci się nie podobam? Jestem szpetny, tak? Mówiłem, że nikt mnie nie kocha! A ty okazałeś się fałszywym przyjacielem!

Zaskoczony i speszony Gnom porzucił ten temat i przeprosił Parzygębę. Ten zaś powiedział mu, że gniewa się nań śmiertelnie i jeśli Gnom chce go przeprosić naprawdę, musi zwabić Różę Kalinę do jamy pod jesionem, w której Parzygęba pomieszkuje. Gdy tam ją zamknę – przekonywał Gnoma – rada drwali i krasnali zdejmie ze mnie klątwę. Ja wrócę do grona skrzatów, a ty z Różą Kaliną zrobicie dobry uczynek, przyczyniając się do mego uwolnienia i pojednania z braćmi.

Naiwny Gnom dał się namówić i zwabił wróżkę do jamy Parzygęby. Tam Przeklętnik rzucił się na nią z wściekłością, ale niczego nie mógł wskórać. Była dlań nietykalna. Roześmiała się tylko i ulotniła z jamy. Gnom zaś za tę zdradę został skazany na wygnanie ze Skrzaciego Lasu.

– I tak oto – dokończył – chcąc się przysłużyć temu nikczemnemu Parzygębie, znalazłem się tutaj.

– To smutna historia – zauważył Jaś. – A jak właściwie tu się znalazłeś?

– Wróżka Róża Kalina wstawiła się za mną i uprosiła, by nie okładać mnie klątwą i nie wydawać w ręce Parzygęby. Wyrzucono mnie zatem ze świata skrzatów i przesłano do waszego świata.

– To ładnie z jej strony – rzekł Jaś. – A możesz wrócić do siebie?

– Tak, gdy skończy się czas mego wygnania.

– A kiedy to będzie? – dopytywał Jaś.

– Gdy przejdzie tysiąc krzywonocy jesiennych.

– To strasznie dużo! – zmartwił się Jaś (słyszał już o tysiącu i wiedział, że to więcej niż sto, a nawet dwieście i w ogóle to megawielka liczba). – A nie można tego jakoś skrócić?

– Można, jeśli ktoś weźmie na siebie moją karę. W sumie – Gnom popatrzył na Jasia – ty mógłbyś to zrobić.

– Ja?

– No tak! Przecież moja kara polega na przebywaniu w twoim świecie. Ty i tak w nim jesteś, więc tobie wszystko jedno. A ja wrócę do siebie.

– To kto mi będzie układał bajki na lekcje? – zaniepokoił się Jaś.

– Ostatnio słabo mi to idzie, nie zauważyłeś?

– Fakt.

Po czym Jaś dowiedział się od Gnoma, że muszą wspólnie wymówić tajemną formułę przy pełni księżyca, która wypadnie w równonoc jesienną („Dobrze się składa – powiedział Gnom – że to akurat pojutrze”). Wtedy Gnom wróci do siebie, a Jaś zrobi dobry uczynek.

I Jaś zgodził się. Bo czego nie robi się dla przyjaciela? Jedynego w dodatku?

 

Część 6: Powrót

Pierwszego dnia jesieni Jaś przyszedł do szkoły dziwnie odmieniony. Cały wręcz promieniał.

– Jasiu, masz dla nas nową bajkę? – zapytała pani Iza.

– Tak, złotko.

Nauczycielkę tak zamurowało, że zdołała wykrztusić tylko:

– A o czym?

– O wielkim dębie Obajcie, skrzatach i dobrych wróżkach.

– Słuchamy zatem.

Jaś opowiedział swoją bajkę i wszyscy byli zachwyceni. Oczywiście dostał piątkę. Wzruszona pani Iza orzekła nawet, że słuchając bajki czuła się tak, jakby Jaś opowiadał jej prawdziwą historię.

– Bo tak było, proszę pani – rzekł Jaś.

Tymczasem w Skrzacim Lesie:

– Kim jesteś? – zapytała Róża Kalina.

– To ja, Jaś. Ale tu ładnie!

Niejasno czuł, że miał jakieś lepsze słowo na wyrażenie swego zachwytu, ale nijak nie mógł sobie przypomnieć…

– A ty jesteś pewnie dobrą wróżką? – zapytał.

– Skąd wiesz?

– Gnom opowiedział mi o tobie.

– Gnom? To ciekawe. Dawno go nie widziałam. Co u niego?

– Gdzieś mi się zapodział – powiedział Jaś. „Mam nadzieję, że nie narobi mi kłopotów w szkole” – pomyślał.