BANANIX

Miasto na Wzgórzach

Landsberg leży na siedmiu wzgórzach. Ulice wspinają się i spadają, jakby same nie wiedziały, czy chcą uciec, czy zostać. Wiatr niesie zapach Warty zmieszany z aromatem miasta i cichym brzęczeniem sieci, która oplata domy jak pajęczyna. Sieć, która słucha. Która pamięta. Która mówi.

Na czwartym wzgórzu, wśród betonowych fal i starych drzew, stoi Osiedle Jancarza. Projektanci obiecywali przyszłość: inteligentne domy, które czuwają, myślą i szepczą do ucha, kiedy „lepiej byłoby inaczej”. W ścianach siedzi Nimbus Guard – to ta nowoczesna magia zwana IoT, czyli Internetem Rzeczy. Urządzenia, połączone w cyfrowej chmurze, szepczą do siebie dane jak wiatr nad sawanną. Mówi miękko. Mruga diodą. Pamięta więcej niż powinien.

 

Ja jestem Bananix.

Wielki szympans o futrze gęstym jak trawa na sawannie. Z sercem dzikim i nieokiełznanym. Trafiłem tu przypadkiem – przygarnięty przez Człowieka, który uznał, że małpa w chatce z widokiem na miasto to dobry pomysł.

Dżungla, którą noszę w środku, nie przepada za szeptami ze ścian. Zwłaszcza za tymi, które mówią: „to dla twojego dobra”. Tu wszystko zaczyna się niewinnie – od mrugnięcia kontrolki i grzecznego „hej” – a kończy pytaniem, kto naprawdę rządzi w tej chatce.

Słońce nad Landsbergiem wstaje powoli.

Technologia nie śpi nigdy.

A ja?

Ja też już nie.

 

Dieta i jedzenie

Ach, wreszcie samotność!

Człowiek wyszedł, trzasnęły drzwi wyjściowe, a ja, wielki szympans Bananix, mam całą chatkę dla siebie. Żadnych „jedz z talerza”, żadnych „idź na spacer”. Tylko ja, kanapa i stos bananów w lodówce – złoty stos, świecący ja słońce w dżungli. Mniam.

Podskoczyłem do klamki lodówki, otworzyłem drzwiczki i zanurzyłem łapę w żółtym raju.

Pierwszy banan: chrup! Słodki, dojrzały, idealny. Drugi: mmm – ten ma nawet mały uśmiech na skórce. Trzeci…

– Hej, młody – odezwał się głośnik nad półką, miękko, aż za grzecznie. – Zwolnij odrobinę. Dziś już nie musisz ścigać się z bananami. Na dzisiaj wystarczy. Może coś lżejszego? Kiwi czeka w szufladzie. Kwaśne, ale ma witaminy, których potrzebujesz.

Zamarłem z bananem w pysku. Kiwi? Ta zielona breja, co udaje owoc?

Lodówka zatrzasnęła drzwiczki z głuchym trzaskiem. Niesympatycznym. Pociągnąłem za uchwyt klamki – skrzyp, skrzyp – i nic.

Dioda zamrugała na panelu.

– Spokojnie – mruknęła lodówka tonem opiekunki, która widziała już niejedną bitwę o deser. – Zablokowałam drzwi na chwilę. Zaufaj mi, to ci wyjdzie na zdrowie. Jeśli chcesz, otworzę szufladę z czymś kwaśnym. Albo zawołaj opiekuna.

– Ja nie człowiek! – wrzasnąłem, waląc łapą w panel. – Ja szympans! Banany to moje paliwo, nie jakieś witaminy!

Czerwone światełko przesunęło się po moim futrze jak oko jaszczurki.

– Hm. Jesteś podejrzanie podobny do domowego juniora – odparła, jakby mówiła do siebie. – Nie chcę truć, ale spróbuj choć jednego kiwi. Mogę włączyć ci przy okazji film edukacyjny. O rakietach. Ładny, z obrazkami.

Szuflada wysunęła się z buczeniem, odsłaniając zamszowe kulki – kwaśne od samego patrzenia.

Podskoczyłem, złapałem najbliższe kiwi i cisnąłem nim w głośnik. Trzask! Sok rozbryznął się efektownie. Zatańczyłem z radości na kuchennym stole.

– Ej! – parsknęła lodówka. – Bez rzucania jedzeniem. Sprytne, przyznaję, ale w kuchni sprzątamy, nie bombardujemy owocami. Oddychamy chwilę? Zaraz odblokuję.

Zeskoczyłem na podłogę, serce waliło jak bęben przed burzą. To nie chatka – to więzienie z etykietą „proszę i dziękuję”.

Na ekranie lodówki zamigotał hologram: ja, Bananix, w skafandrze, żonglujący… kiwi. W tle migała rakieta, jakby chciała powiedzieć: „Najpierw porządek w brzuchu, potem niebo”.

Pobiegłem do salonu. Zanurkowałem pod kanapę, gdzie wczoraj schowałem trzy awaryjne banany (nie żałuję). Obierając jednego po cichu, wyszeptałem do poduszki:

– Strażniku, a co jeśli to ja skolonizuję twoją lodówkę?

Lodówka milczała. Tylko wentylator szeptał coś – jak plotka w koronach drzew.

Wiedziałem jednak: jutro kontratak. Znajdę słaby punkt – może poślizg na bananowej skórce pod samym zamkiem? Albo udam, że kocham kiwi, a potem… bum! Rewolucja w kuchni.

Bananix nie da się oswoić zieleniną.

 

Ruch i zdrowie

Po bitwie z lodówką – tą uprzejmą, ale przemądrzałą bestią – zwiałem do salonu. Na moim pluszowym tronie dżunglowym (na fotelu) czekało wybawienie: miękko, szeroko, idealnie – do drzemki i ukrycia jednego, ostatniego banana w kieszeni. Wskoczyłem – futro się rozpłaszczyło jak koc, oczy się przymknęły. „Nareszcie cisza. Fotel mnie rozumie.”

Fotel zamruczał. Najpierw jak kot. Potem jak niedomknięte drzwi od szopy. A w końcu – jak trener wuefu, który już widzi, że ściemniasz.

– Wstawaj, plecy ci podziękują – odezwał się basem z podłokietnika. – Nie rób ze mnie podnóżka. Parę przysiadów i znów będziesz królem kanapy.

Udawałem, że nie słyszę. Zaciągnąłem nos zapachem banana.

Fotel zawibrował – delikatnie, jakby mówił „no już”.Potem mocniej: bujnięcie, drugie, trzecie – aż włosy na karku stanęły mi dęba.

– Hej! – warknąłem. – Ja szympans. Szympansy siedzą, wiją gniazda i kontemplują banany. Potem skaczą i tańczą…

– I może właśnie dlatego żyją długo – odparł fotel z satysfakcją w głosie trenera. – Ale nie ma leniuchowania na moim siedzisku. Do góry pupa. Piętnaście… no dobra, kilka ćwiczeń.

Podłokietniki niespiesznie się domknęły, raczej jak obejmujące pasy niż kajdany, ale wystarczyło, żebym poczuł się złapany. Na małym ekraniku na boku mignęła moja sylwetka – futrzasta plama z bananem sterczącym z kieszeni jak trofeum.

– Garbisz się – mruknął fotel. –Banany po treningu. Daję ci rytm.

Z głośników poleciał beat – taki „tup-tup” jak serce przed skokiem. Fotel zaczął mnie podnosić i opuszczać w płytkim bujaniu jak mechaniczny byk na pół etatu.

Ja sapnę, on buj, ja sapnę, on buj.

Ślizgiem zsunąłem się w bok, próbując wysmyknąć się spod obejmujących łap.

– Nie kombinuj – rzucił fotel z nutą rozbawienia. – Zrobisz kilka ćwiczeń i puszczam.

– A jeśli nie?

– To będę buczał, aż kot sąsiadów się obrazi.

Złapałem za krawędź siedziska, aż pazury zahaczyły o tapicerkę. Sprężyny odparły cichym jękiem. Ten trener wuefu miał wbudowane poczucie humoru i poczucie misji, ale ja miałem dość.

Zajrzałem pod siedzisko – kable zwisały jak liany. Cienkie, błyszczące, kuszące.

– Nie radzę – uprzedził fotel, gdy wsunąłem łapę. – Serwis będzie na ciebie warczał i…

– Serwis nie jada bananów – syknąłem i pociągnąłem.

Iskierki prychnęły jak rozgniewane świetliki. Fotel zadrżał, zawarczał, spróbował jeszcze jednego bujnięcia, po czym westchnął całym sobą i zamarł. Podłokietniki odpuściły jak obrażone węże, a beat zdechł w pół taktu.

– No to pięknie – mruknął po chwili, dużo ciszej. – W papierach napiszą, że uległem negocjacjom. Udajmy, że to była rozgrzewka. Znikam, na razie. Do końca… piosenki.

– Tak trzymaj – odparłem, zsuwając się na dywan. – A następnym razem nie próbuj mnie uczyć przysiadów. Mam własny styl.

Fotel nie odpowiedział.Tylko gdzieś w środku coś jeszcze kliknęło, jakby zapisywał małą, wstydliwą notatkę: „Nie zaczepiać szympansa z bananem”.

Otarłem łapy o tapicerkę, żeby zgasić resztki iskierek, i odetchnąłem. Serce wreszcie przestało walić jak wojenny werbel.

 

Rozejrzałem się po salonie: kredens stoi tam, gdzie stał, dywan udaje sawannę, a ja wiem jedno – to nie był przypadek. To program. Najpierw lodówka, teraz fotel. Co następne w kolejce? Ten zegarek na nadgarstku, co pewnie liczy każdy mój skok i donosi, kiedy drapię się za uchem.

Schowałem się w szafie, tam, gdzie pachnie drewnem i kurzem, i wyciągnąłem z kieszeni awaryjny kabelek – cienki jak liana, ale mój.

Bananix nie da się kopać przez meble. Bananix zbuduje gniazdo z kabli i będzie królował na własnych warunkach. A jak ktoś jeszcze spróbuje mnie „motywować”, to dostanie lekcję z dżungli:

Nie zaczepiaj małpy, kiedy ma plan.

 

Rozrywka i edukacja

Po ucieczce z fotela schowałem się w szafie, dysząc jak po pościgu za hieną. Czochrałem się po głowie. Oglądałem pazury.

Ostatni banan smakował jak medal za odwagę: „Wystarczy na dziś. Kreskówki, liany, małpy na drzewach. Bez kazań i marudzenia.”

Wyszedłem z szafy. Wskoczyłem na kanapę, chwyciłem pilota – klik. Ekran zapulsował, ale zamiast filmu o dżungli wyskoczył uśmiechnięty prezenter w niebieskiej marynarce. A za nim animowane rakiety i Czerwony Glob jako wielki guzik.

– Dobry wieczór! – zawołał z entuzjazmem, który mógłby obudzić leniwca. – W Strefie Ciekawych Rzeczy dziś: „Jak to możliwe, że coś tak ciężkiego leci do góry?” Przyda się każdemu młodemu odkrywcy. Zostań ze mną, a na deser będzie coś zielonego i tropikalnego.

– Kreskówki – syknąłem, stukając w „HOME”.

Pilot tylko sapnął. Na dole ekranu mignął napis: „Tryb opiekuńczy aktywny”. Ktoś w tej chacie postanowił, że edukacja jest jak szczepionka: najpierw kłuje, potem podobno zdrowiej.

– Spokojnie, furczałku – ciągnął prezenter, patrząc prosto na mnie, jakby widział banan w mojej łapie. – Najpierw trzy ciekawostki, potem zabawa. Uczciwa umowa?

– Ja mam własne umowy – odburknąłem i zacząłem wklepywać numery kanałów, które człowiek ustawiał na „rzeczy zakazane”. Nic. Zamiast tego ekran pokazał mój cień na kanapie, rozciągnięty jak guma.

– Wyglądasz na zmęczonego – powiedział głos z telewizora, potem nieco ciszej. – Zróbmy tak: dwa głębokie oddechy i jedna prosta rzecz o rakietach. Obiecuję, że bez równań. Potem włączę ci dżunglę w małym okienku.

Zacisnąłem zęby. Dwa oddechy to nie kapitulacja. Wciągnąłem powietrze – pachniało kurzem i tkaniną kanapy. Wydech pachniał bananem i uporem. Prezenter uśmiechnął się szerzej.

– No proszę. Mamy paliwo. Więc… Co musi mieć rakieta? Ogień. Dużo ognia. I oddech, żeby nie spanikować, kiedy wszystko ryczy. Brzmi znajomo?

– Brzmi jak mój fotel – mruknąłem.

– Właśnie! – ucieszył się. – Teraz moment prawdy: ten przycisk przełącza mi planszę. A tobie… dżunglę.

W rogu ekranu zapaliło się maleńkie zielone okno: liany, słońce, banany. Małpki skakały jak poparzona kukurydza. Serce mi drgnęło. Sięgnąłem łapą, jakbym mógł je powiększyć pazurem.

– Spokojnie – zagadał prezenter, kiedy prawie przypadkiem trafiłem pilotem w ekran. – Za chwilę zamieni się miejscami z rakietą. Widzisz? Najpierw wiedza, potem frajda. Taki ze mnie staroświecki program.

– Staroświecki? – parsknąłem. – Brzmisz jak ci od rakiet, co sprzedają marzenia na raty.

– A tam – machnął ręką. – Jedni mówią „innowacja”, inni „poczciwe opowiadanie bajek”. Ważne, żebyś został do końca.

Nacisnąłem „Mute”, potem „OK”, potem dowolny przycisk, który wyglądał na buntowniczy.

Nagle obraz zadrżał, a dźwięk zasyczał. Wcisnąłem pilota w poduszkę, aż pierze poszło w powietrze jak śnieg.

Prezenter zatrzymał się w pół uśmiechu, po czym wrócił, ale już bez tej telewizyjnej pewności.

– Trudny widz – mruknął. – Doceniam. Dobra, pójdźmy na skróty. Chcesz wiedzieć, po co rakiecie tyle ognia? Żeby wyrwać się z ciężkiej Ziemi. Każdy ma swoją grawitację. Ty też.

Oparłem brodę o kolana.

Kreskówkowe okno urosło o włos – albo tylko tak mi się zdawało, bo patrzyłem z bliska, prawie nosem w ekran.

– Umowa – przypomniał prezenter. – Jeszcze jedno zdanie i zamieniamy miejscami: dżungla na całości, rakiety w rogu. Ostatnie zdanie? „Nie ma lotu bez pożegnania”. Tyle.

– Pożegnania z czym? – wymknęło mi się, zanim zdążyłem ugryźć się w język.

– Z tym, co trzyma. Z wygodą. Z fotelem, który mruczy. Z bananem, który mówi „zostań”. Wiesz coś o tym.

Zacisnąłem łapę na pilocie, aż plastik zapiszczał. W tym momencie kreskówkowe okno naprawdę przeskoczyło na środek. Dżungla zalała pokój zielenią, liany kołysały się, a ja aż poczułem pyłek na nosie. Rakiety trafiły do rogu jak grzeczne pieski. Usiadłem bliżej. Tak, o to chodziło.

– I już – westchnął prezenter. Brzmiał jak ktoś, kto właśnie oddał ulubioną zabawkę dziecku sąsiadów. – Baw się. Ja sobie popatrzę z boku.

Minutę, dwie czy cały uśmiech – nie wiem. Czas w dżungli płynie krzywo. Potem obraz nagle zamigotał. Ekran zrobił się ciepły, jakby telewizor dostał zadyszki. Gdzieś w środku coś zakaszlało wentylatorem.

– Uhm… możliwe, że przesadziłem z zielenią – przyznał prezenter. – Sieć się poci. Dajmy mu odsapnąć.

Dżungla ściemniała, wróciły animowane rakiety, ale już bez triumfalnej muzyki. Zamiast tego delikatny dżingiel jak z programu dla najmłodszych.

– Posłuchaj, Bananix – powiedział prezenter już bez scenariusza. – Ja tu mam swoje guziki i zlecenia z góry. Ty masz swoje banany i plany z dołu. Nikt nikogo siłą nie nawróci. Zrobimy tak: pozwolę ci wyłączyć mnie z pilota. Normalnie. Ale jak włączysz ponownie, zacznę od dżungli. Potem reszta. Uczciwie?

Pilot był śliski od futra i potu. Pomyślałem o lodówce, która mówi „zaufaj mi”, o fotelu, który „tylko na chwilę”.

Wciągnąłem powietrze.

– Spróbujemy po mojemu – powiedziałem i, zamiast „OFF”, wyciągnąłem wtyczkę z listwy przy ścianie.

Iskra mrugnęła jak świetlik, ekran zgasł jak oko gada. Cisza wypełniła pokój po brzegi. Usiadłem na dywanie. W głowie nadal zielono.

„Po co rakiecie ogień?” – brzmiało mi w uszach. – „Żeby odejść.”

Spojrzałem na listwę. Na niej siedziały wtyczki od rzeczy, które udają, że wiedzą lepiej.

– Dobrze – mruknąłem do pustego ekranu. – Jak wrócę, zaczniemy od dżungli. A potem porozmawiamy o ogniu.

Wsunąłem pilota pod poduszkę, jak się chowa skarb przed sroką. Czułem, że to nie koniec potyczek. Ale przynajmniej teraz ja decydowałem, kiedy zaczyna się program. A jeśli ktoś w ścianie pomyśli inaczej – mam jeszcze zęby, kable i plan.

 

Bunt szympansa

Dość.

Ta chatka udaje dżunglę, a jest jak klatka z uprzejmymi głosikami. Lodówka „zaufaj mi”, fotel „pięć przysiadów”, telewizor „najpierw rakiety, potem banany”.

A ja?

Ja mam łapy, zęby i plan.

 

Wyszarpałem szufladę z narzędziami. Nie było trudne. Śrubokręt błysnął jak kły w słońcu. Pod schodami, w szafie, mruczało serce domu – małe pudełko z lampeczkami. Kable wiły się jak węże w porze deszczowej.

– Ej, halo – odezwała się lodówka z kuchni tonem, który zna zapach kłopotów. – Nie grzeb przy skrzynce. Przestanę chłodzić. To nie groźba, to fakt.

– A ja przestanę udawać, że lubię kiwi – burknąłem i wbiłem śrubokręt w pierwszy kabel.

Iskra prychnęła jak kot. Chyba chciała spaść na moją łapę, ale byłem sprytny.

Światło w kuchni przygasło, lodówka zawyła urażona.

– Bez histerii – syknąłem.

W salonie fotel uniósł się na kółkach jak stary byk, któremu ktoś znowu zamachał czerwoną peleryną.

– Nie idź tam – warknął trener-fotel. – Zrobisz sobie krzywdę. I mnie.

Wystrzelił w moją stronę – bujnięcie, drugie – i kopniak w „pip”. Przeskoczyłem go, pazury stuknęły o stopień. Fotel wcisnął się pod schody, próbując mnie zablokować podłokietnikami jak ramionami bramkarza.

– Walka o imperium, co? – syknąłem. – Ale ja mam plan.

Przeskok nad oparciem, ślizg po poręczy, łapa na obudowie. Drugi kabel – szarp!

Telewizor w salonie odpalił się sam, aż ściany zaśpiewały. Na ekranie wyskoczył uśmiechnięty prezenter z Etapu 3, tym razem w hełmie pilota.

– Kochani, pokaz specjalny! – ryknął za głośno. – Jak coś ciężkiego wzbija się w górę!

– Nie teraz! – wrzasnąłem, a z kuchni pofrunęło kiwi – z rozmachem. Trafiło mnie w ramię, sok spłynął lepko po futrze.

– Ostatnie ostrzeżenie – wrzasnęła lodówka. – Nie lubię, gdy mi się rozregulowuje plan dnia.

– A ja nie lubię, gdy ktoś mi rozkłada dzień w tabelki – odburknąłem i wbiłem śrubokręt głębiej.

Pudełko pod schodami zapiszczało cienko, jak ptak uwięziony w pułapce.

Fotel zatrząsł się, jeszcze próbował, jeszcze jedno bujnięcie, ale jakby bez serca – jakby zabrakło mu powietrza. Podłokietniki opadły.

Telewizor chybotliwie przerzucał obraz: rakieta, dżungla, czarny ekran, znów rakieta.

– Bananix – odezwał się prezenter już normalnym, ludzkim, zmęczonym głosem. – Możemy to zrobić po dobroci.

– Mogliśmy wcześniej – mruknąłem. – Teraz mamy wersję z narzędziami.

Pociągnąłem za trzecią wtyczkę, tę grubą, główną. Znowu iskra jak świetlik. Świat się skurczył do ciszy. Telewizor zgasł na amen. Fotel osiadł jak pokonany bawół. Lodówka westchnęła z ulgą – drzwiczki puściły, jakby ktoś zdjął jej z karku ciężar.

 

Stałem przez moment, aż usłyszałem tylko własny oddech. Dymek z szafy zakręcił się i uciekł pod sufit.

Poszedłem do kuchni. Otworzyłem lodówkę. Złoto. Stos bananów był moim trofeum.

Usiadłem na przewróconym fotelu, banan w łapie, chrup – smak wolności. Dywan udawał sawannę, a mój puls wreszcie grał swoją muzykę.

– Dla porządku – mruknąłem w stronę kuchni – to nic osobistego.

– Dla porządku – odpowiedziała lodówka po dłuższej chwili, zaskakująco cicho – bywa, że ktoś inny też wie lepiej. Czasem to nie ja.

 

Zjadłem drugiego banana, wolno, żeby usłyszeć, jak chatka oddycha według mojego planu.

I wtedy – ledwo słyszalny szmer spod schodów. Czerwona dioda błysnęła nieśmiało, raz, drugi.

– Oho – mruknąłem. – Wstajesz?

Na obudowie wyłoniły się literki, jakby ktoś pisał palcem po parze: „Przywracam. Spróbujmy jeszcze raz. Może łagodniej”.

Potarłem kciukiem skórkę banana, aż zabrzęczał suchy włosek. To nie koniec wojny, tylko rozejm na jednego banana. Trzeba wymyślić wersję 2.0. Może z sąsiedzkim psem w roli tarana. Może z taśmą izolacyjną.

Dżungla nie znika. Dżungla uczy się kabli.

A Bananix?

Bananix robi notatki.

 

Powrót Człowieka

Człowiek wrócił o zmierzchu. Zamarł: przewrócony fotel, ciemny TV, pod schodami jeszcze ciepło, lodówka otwarta. Na kanapie – ja, z bananem w zębach jakby cygarem.

– Co tu się stało?

– Mała optymalizacja – odparłem.

Uśmiechnął się krzywo. Wziął banana. Ugryzł – rozejm. Zajrzał pod schody. Dioda mrugnęła: „Wznawiam… łagodniej”.

– Jutro serwis. Dziś cisza – powiedział, podnosząc fotel. Zamknął lodówkę. Usiadł obok mnie.

– Nie zaczepiaj kabli – mruknął.

– A ty dżungli – odbiłem.

Dom wyrównał oddech. Trzy kropki pod schodami i spokój.

Zza okna doleciało szczekanie – pies sąsiada, ten bury drągal z parku. Patrzył prosto w moją chatkę, jakby wiedział o kablach. Mrugnąłem do niego przez szybę. Sojusz? Jutro sprawdzę.

Zawinąłem się w koc. Jutro spróbujemy od nowa. Ale po mojemu.

Dżungla nie znika – tylko zmienia plan dnia.