Żyj i daj umrzeć innym

Liram obu­dził się w wy­jąt­ko­wo do­brym hu­mo­rze. Naj­wi­docz­niej był już zdrowy. Po raz pierw­szy od bar­dzo dawna nie do­ku­czał mu ból ple­ców, a w do­dat­ku miał ocho­tę na coś wię­cej niż owsian­ka. 

Wstał, prze­cią­gnął się i pod­szedł do okna. Na dole życie to­czy­ło się co­dzien­nym ryt­mem. Potem chciał wró­cić do łóżka, ale ze zdzi­wie­niem od­krył, że ktoś już w nim leży. Ktoś stary, po­marsz­czo­ny i… bar­dzo do niego po­dob­ny. 

– No tak… – mruk­nął do sie­bie Liram. – Wie­dzia­łem, że gdzieś jest ha­czyk. 

Gdy się ma ponad setkę na karku, Śmierć przestaje być straszna, a zaczyna być jedynie niedogodnością. 

– Wsta­waj, sta­ru­chu!

Nie­ma­te­rial­ne ręce pró­bo­wa­ły po­trzą­snąć cia­łem, ale nic to nie da­wa­ło. Rów­nie do­brze mógł pró­bo­wać obu­dzić krze­sło.

Kie­dyś jakiś ka­płan po­wie­dział mu, że gdy umierasz, dusza zrzu­ca ciało jak stare ubra­nie. Spró­bo­wał więc wsu­nąć się do niego z po­wro­tem. Wci­skał nie­ma­te­rial­ną nogę w miej­sce tej ma­te­rial­nej tak, jakby za­kła­dał spodnie, bez skut­ku. 

Na scho­dach roz­le­gły się kroki. To pani Dribbs szła ze śnia­da­niem. Gdy go zo­ba­czy, oczy­wi­ście za­cznie pa­ni­ko­wać. Raczej mu to nie pomoże, ale gosposia po­sta­wi cały dom na nogi.

Pani Dribbs jak co rano pchnę­ła drzwi, wkro­czy­ła do po­ko­ju, po­sta­wi­ła tacę na sto­li­ku przy łóżku i energicznie zaczęła sprzątać. Su­nę­ła przez pokój ni­czym wi­chu­ra. Ręce pra­co­wa­ły bez ustanku, a ba­ła­gan powoli znikał. I przez cały czas ga­da­ła jak na­ję­ta. 

– Pro­szę wsta­wać, słon­ko już wy­so­ko. Dzi­siaj je­stem tro­chę póź­niej, bo chcia­łam zo­ba­czyć fe­styn. Kto by po­my­ślał, zle­cia­ło się chyba pół Untha­ru, zu­peł­nie jak wtedy, gdy stary lord wy­jeż­dżał na te… jak to się na­zy­wa­ło… Wie pan, o co cho­dzi?

Liram cze­kał, aż pani Dribbs wreszcie spoj­rzy na jego ciało. 

– …że jeź­dził na zjaz­dy moż­nych. No, ale teraz nie jeź­dzi, bo prze­cież nie żyje, a ten jego sy­na­lek to kiepsko się zapowiada, cią­gle tylko by sie­dział w książ­kach. Ja to nic nie mam do ksią­żek, kie­dyś sama czy­ta­łam książ­kę, ale bo­go­wie jedni wie­dzą, po co mieć aż tyle. Moim zda­niem to jest tro­chę nie­przy­zwo­ite, nie uważa pan?

Nie do­cze­ka­ła się od­po­wie­dzi. Wszyst­ko, co pani Dribbs uzna­wa­ła za dziw­ne, sta­wa­ło się nie­przy­zwo­ite. We­dług niej nie­przy­zwo­ite było czy­ta­nie ksią­żek, spa­ce­ry dla przy­jem­no­ści, ja­kieś dzie­więć­dzie­siąt pro­cent gier kar­cia­nych i reszta rze­czy, któ­rych po pro­stu nie ro­zu­mia­ła.

– Moja bra­to­wa miała ostat­nio urodziny, mąż mówi do mnie, że może ku­pi­my jej książ­kę. A ja mu na to od­po­wia­dam, że po co, skoro rok temu już od nas do­sta­ła? Usta­wia je na pół­kach i nawet nie są po­ukła­da­ne roz­mia­rami, ani ko­lo­ra­mi. Moim zda­niem tro­chę to nie­przy­zwo­ite, ale co ja tam wiem. To sobie po­ga­da­li­śmy… smacz­ne­go, panie L. 

I za­trza­snę­ła za sobą drzwi. Nawet nie za­uwa­ży­ła, że coś jest nie tak, a prze­cież po­pra­wia­ła mu po­dusz­ki i wy­gła­dza­ła po­ściel. Liram po­drep­tał za nią, ale ude­rzył nie­ma­te­rial­nym nosem w drzwi. Najwyraźniej do przenikania przez ściany potrzebna była lepsza wprawa w byciu martwym.

Tego już było za wiele. Nie za­mie­rzał dłu­żej grać ze Śmier­cią w kotka i mysz­kę.

– Dobra, wy­gra­łaś! – krzyk­nął w prze­strzeń. – Mo­żesz mnie za­brać, je­stem go­to­wy!

Nic się nie wy­da­rzy­ło. Liram cze­kał na Śmierć, ale ta naj­wi­docz­niej była za­wa­lo­na ro­bo­tą.

*

Gdy do po­ko­ju we­szła Pruna, Liram rów­nież spo­dzie­wał się la­men­tów i krzy­ków roz­pa­czy, lecz po­now­nie się za­wiódł. Służ­ka oka­za­ła się bar­dziej spo­strze­gaw­cza niż pani Dribbs i od razu za­uwa­ży­ła, że Liram osią­gnął już tem­pe­ra­tu­rę po­ko­jo­wą. Nie wy­buch­nę­ła jed­nak pła­czem. Od­wró­ci­ła się w stro­nę drzwi i po­wie­dzia­ła:

– Gla­dys, co robi Ja­śnie­pan?

Wszyst­kie po­ko­jów­ki wy­ma­wia­ły „Ja­śnie­pan” jak jedno słowo. Gdyby przy­szło im do głowy pod­ro­bić pod­pis, praw­do­po­dob­nie jako imię wpisałyby właśnie “Ja­śnie­pan”. 

– Śpi po ob­ra­dach. Bu­dzić go? Stało się coś waż­ne­go?

– Nie – od­po­wie­dzia­ła Pruna. – Pan star­szy wresz­cie się prze­krę­cił.

*

– Bied­ny pan L. – westchnęła pani Dribbs. – A rano był jesz­cze taki pełen życia. Po­ga­da­li­śmy sobie i w ogóle, a teraz… teraz…

Głos uwiązł w jej gar­dle. 

– Tro­chę smut­ne – po­wie­dzia­ła Gla­dys. – I zo­bacz­cie… co po nas zo­sta­nie?

– Po nim? Głów­nie nie­smak – mruk­nę­ła Pruna. 

– Nie­źle się trzy­mał jak na dziewięćdziesięciolatka. 

– Mia­łem sto dwa lata – po­pra­wił Liram. 

– Miał sto dwa lata – po­wtó­rzy­ła pani Dribbs. – Wy­obra­ża­cie sobie dożyć ta­kie­go wieku? Tro­chę to nie­przy­zwo­ite. 

I za­mil­kła na mo­ment, a potem spoj­rza­ła pro­sto na ducha, który sie­dział spo­koj­nie na ta­bo­re­cie i cze­kał, aż po­ko­jów­ki skoń­czą ko­men­to­wać i wresz­cie kogoś po­wia­do­mią.

– Pani mnie sły­szy? 

Jej powieka zaczęła lekko drgać, ale nie śmiała się odezwać. Spoj­rza­ła na Li­ra­ma, potem na jego ciało, aż wresz­cie spytała:

– Pruna, złot­ko, po­dasz mi chu­s­tecz­kę, leży tam, na sto­li­ku?

Pruna po pro­stu się­gnę­ła przez jego klat­kę pier­sio­wą po le­żą­cą na sto­li­ku chu­s­tecz­kę. 

Gla­dys wzru­szy­ła ra­mio­na­mi.

– Stary No­akes pew­nie wy­grał pulę. Ob­sta­wiał, że pan L. kop­nie w ka­len­darz przed je­sie­nią. Chodź­cie, dziew­czy­ny. Trze­ba za­ła­twić for­mal­no­ści. 

– Idź­cie, moje dro­gie – po­wie­dzia­ła pani Dribbs sła­bym gło­sem. – Ja jesz­cze chwi­lę przy nim po­sie­dzę. Je­stem mu to winna.

– Serio? – spy­ta­ła Pruna. – Sama na­rze­ka­łaś, że jest wrzo­dem na…

– O zmar­łych mó­wi­my tylko do­brze, Pruno. – Pani Dribbs zer­k­nę­ła ner­wo­wo na Li­ra­ma, który spio­ru­no­wał ją wzro­kiem. 

– W takim razie dobrze, że nie żyje – wes­tchnę­ła Pruna i wy­szła z po­ko­ju.

– Pani Dribbs… – Liram za­czął ła­god­nie, gdyż podejrzewał, że jedno nie­wła­ści­we słowo może wy­wo­łać atak hi­ste­rii. – Czy w pani ro­dzi­nie nie zda­rza­ły się osoby roz­ma­wia­ją­ce z… kimś mo­je­go po­kro­ju?

– M-mo­ja ciot­ka, Hilda, roz­ma­wia­ła ze zmar­łym kotem, ale do­sta­ła na to leki, przy­się­gam. 

– A tak na­praw­dę? Bo wy­da­je mi się, że ta­kich cioć jak Hilda było znacz­nie wię­cej.

– S-skąd pan wie?

– Bo jeszcze nie wybiegła pani z mojego pokoju, wrzeszcząc wniebogłosy. 

Pani Dribbs osu­nę­ła się te­atral­nie na krze­sło. 

– Do­brze… przy­zna­ję. W na­szej ro­dzi­nie nie­któ­re ko­bie­ty to po­tra­fią. My­śla­łam, że mnie to ominęło, aż do teraz. Moja bab­cia nawet z tego żyła, po­zwa­la­ła zmar­łym za­ła­twić wszyst­kie spra­wy, któ­rych z oczy­wi­stych wzglę­dów nie zdą­ży­li za­ła­twić oso­bi­ście. Za­wsze ma­wia­ła „Żyj i daj umrzeć innym”. Moim zda­niem to tro­chę…

– Nie­przy­zwo­ite, tak, wiem. Ko­cha­na, ja nie mam nie­do­koń­czo­nych spraw. Wszyst­ko, co mia­łem zro­bić, zro­bi­łem do osiem­dzie­siąt­ki. Od tego czasu można by po­wie­dzieć, że sie­dzia­łem na wa­liz­kach. Tylko że prze­pro­wadz­ka spóź­ni­ła się o dwa­dzie­ścia lat.

Pani Dribbs nagle pstryk­nę­ła pal­ca­mi.

– Już wiem, panie L. Za życia cią­gle pan powtarzał, że jak mu się oczy za­mkną, to innym do­pie­ro się otwo­rzą. I że chce po­pa­trzeć, jak za nim pła­czą. Może o to cho­dzi. Że pan nie może iść dalej, bo nikt za panem jesz­cze nie za­pła­kał!

– I niby co? Sam się prze­klą­łem?

– Nie wiem, panie L, ale wiem jedno. Ze sło­wa­mi trze­ba uwa­żać.

Liram wes­tchnął.

– Do­brze, w takim razie pro­szę się nie krę­po­wać, pani Dribbs. Miej­my to już za sobą.

– Ja? – Pani Dribbs uda­wa­ła, że nie ro­zu­mie, ale kro­pla potu spły­wa­ją­ca po skro­ni mó­wi­ła zde­cy­do­wa­nie wię­cej niż słowa. – Że co pro­szę?

– No, niech pani za mną za­pła­cze i zo­ba­czy­my, czy miała pani rację. 

– Ale… mnie się nie chce pła­kać. 

– Wcale? Na­praw­dę nie jest pani przy­kro?

– Jest, jak naj­bar­dziej, panie L. Tylko że… je­stem twar­da. Tak jest, panie L. Twar­de ko­bie­ty z nizin nigdy nie dają po sobie po­znać, że cierpią. Emo­cje prze­ży­wa­my bar­dziej… po cichu. 

– Do­brze – mruk­nął Liram – w takim razie pro­wadź mnie do mo­je­go syna. 

*

Ca­stor Wog­gle, syn Li­ra­ma, a obec­nie lord Wog­gle, jak każdy ważny po­li­tyk Wol­nych Mar­chii nie mógł spać po no­cach, gdyż my­ślał o spra­wach pań­stwo­wych. Cza­sem my­śle­nie o spra­wach pań­stwo­wych wy­ma­ga­ło kon­sul­ta­cji z in­ny­mi po­li­ty­ka­mi, wsku­tek czego prze­cią­ga­ło się nie­mal do rana. Dla­te­go pani Dribbs prze­zor­nie zo­sta­wia­ła im­bryk z mocną her­ba­tą w razie bólu głowy i mdło­ści, które czę­sto to­wa­rzy­szy­ły roz­wa­ża­niom nad spra­wa­mi Mar­chii. 

Wczo­raj­sze­go wie­czo­ra lord Ca­stor umar­twiał się wraz z in­ny­mi po­li­ty­ka­mi nie­mal do trze­ciej w nocy nad ryn­kiem zbytu pło­dów rol­nych, dla­te­go teraz do­go­ry­wał w sa­lo­ni­ku. I był w wy­jąt­ko­wo pod­łym hu­mo­rze. Nie za­le­wał się łzami, więc praw­do­po­dob­nie nikt mu nie po­wie­dział o tym, że ojciec zmarł. 

– Ja­śnie­pa­nie – szep­nę­ła pani Dribbs. 

Ca­stor od­po­wie­dział nie­ar­ty­ku­ło­wa­nym dźwię­kiem.

– Mam… złe wie­ści.

Po­now­nie usły­sze­li dźwięk, coś po­mię­dzy bul­go­tem a chra­pa­niem.

– Ja­śnie­pa­nie… pań­ski oj­ciec nie… nie…

– Nie żyje, wiem – wy­bul­go­tał Ca­stor – już za­ła­twi­łem wszyst­kie for­mal­no­ści zwią­za­ne z po­chów­kiem i po­now­nym wy­ko­rzy­sta­niem zwłok. A teraz przy­ślij do mnie No­ake­sa, trze­ba bę­dzie zle­cić wy­ko­na­nie por­tre­tu do ga­le­rii ro­dzin­nej. No, może nie pełnowymiarowego por­tre­tu. I nie na ścia­nę… ra­czej coś do po­sta­wie­nia na kre­den­sie.

– Że co? – oburzył się Liram. – Po­wiedz temu smar­ka­czo­wi, że na­le­ży mi się por­tret peł­nej wiel­ko­ści. I że chcę wi­sieć koło wuja Oswal­da. 

– Oczy­wi­ście, lor­dzie Wog­gle. – Pani Dribbs nie zwróciła uwagi na Lirama. – Czy mogę zro­bić coś jesz­cze? Po­my­śla­łam, że to dla pana strasz­ny cios…

– Nie, nie­spe­cjal­nie. 

– Że ze­chce pan wró­cić pa­mię­cią do tych wszystkich wspaniałych chwil spędzonych razem…

– Pa­mię­tam je do­sko­na­le… wszyst­kie trzy. Na­praw­dę, nie po­trze­bu­ję po­mo­cy, może pani odejść. 

Liram chciał już do­gryźć sy­no­wi, ale po­wstrzy­mał się, roz­wa­ża­jąc jego słowa.

– Pani Dribbs – rzu­cił jesz­cze Ca­stor, nim wy­szli. 

– Tak, Ja­śnie­pa­nie?

– Proszę nie osądzać mnie zbyt surowo. Liram był… trud­nym czło­wie­kiem. Całe życie my­ślał je­dy­nie o spu­ściź­nie, którą po sobie po­zo­sta­wi. Ten pałac i pie­nią­dze nigdy nie za­stą­pią ro­dzi­ny, praw­da?

Castor sięgnął po kielich, pociągnął duży łyk i kontynuował. 

– Oj­ciec nie był człowiekiem, który pozwalał się lubić. Wolał raczej, by go wielbić, a wiadomo, jak się zachowywał. Sama pani nazywała go przy mnie starym pie…

– Po­my­śla­łam sobie po pro­stu… – prze­rwa­ła mu szyb­ko pani Dribbs – że miło by było uczcić pa­mięć pana starszego. W końcu, co po nas po­zo­sta­je?

– Nie­speł­nio­ne ma­rze­nia… – Ca­stor uśmiech­nął się smut­no. – I puste obiet­ni­ce. 

Gdy pani Dribbs za­mknę­ła drzwi, Liram krą­żył po ko­ry­ta­rzu jak zwie­rzę w klat­ce. Gdyby żył, rzucałby pewnie wazonami i przewracał stoliki. W obecnym stanie mógł jedynie wrzeszczeć. 

– Nie­speł­nio­ne ma­rze­nia, dobre sobie. Dzię­ki mnie miał wszyst­ko. Ten… ten na­dę­ty głu­piec! Pew­nie, może gdyby za­miast ca­ły­mi dnia­mi zaj­mo­wać się po­li­ty­ką, dla od­mia­ny spró­bo­wał nor­mal­nej ro­bo­ty, nie miał­by czasu na uro­jo­ne pre­ten­sje!

– Każdy prze­ży­wa ża­ło­bę na swój spo­sób, panie L. 

Liram wresz­cie się opa­mię­tał. 

– Pani Dribbs… Ca­stor po­wie­dział, że za­ła­twił już spra­wę po­now­ne­go wy­ko­rzy­sta­nia zwłok. Czy to zna­czy to, co myślę…

Po­mknął, ile sił w nie­ma­te­rial­nych no­gach do sy­pial­ni. Ni­g­dzie nie było ciała.

*

Chwi­lę wcze­śniej dwóch ob­skur­nych typów wy­szło z sy­pial­ni Li­ra­ma, trzy­ma­jąc nosze z jego do­cze­sny­mi szcząt­ka­mi.

– Uff – sap­nął jeden, na­chy­la­jąc się nad cia­łem. – Ten to tu chyba tro­chę po­le­żał. 

– W pa­pie­rach było, że zszedł dziś po po­łu­dniu. 

– Da­je­my go do oży­wie­nia? – spy­tał pierw­szy. – Nie wy­glą­da naj­le­piej, panie Fons.

– A który nie­bosz­czyk wy­glą­da do­brze, Tib­bons? Za­pa­mię­taj moje słowa, jak nie­bosz­czy­ki za­czy­na­ją ci do­brze wy­glą­dać, to czas zmie­nić bran­żę. Poza tym ten już sam się wy­su­szył. Wy­tnie się to i owo, coś do­sztu­ku­je, a potem bę­dzie jak zna­lazł. Model retro, dla ko­ne­se­rów. Może się nada na lo­ka­ja.

– Ile miał lat? Wy­glą­da na sta­re­go. Ma­jor­do­mus mówił, że miał koło sie­dem­dzie­siąt­ki. Kiep­sko się trzy­mał.

– To z nie­rób­stwa, Tib­bons. Ro­zej­rzyj się, wi­dzisz, jacy ci lu­dzie są dzia­ni? Po­sta­wię każde pie­nią­dze na to, że ten tutaj ani dnia uczciwie nie przepracował. Nie to, co ja! W zdro­wym ciele zdro­wy duch, Tib­bons. Za­pa­mię­taj moje słowa. Ale ko­niec koń­ców to wszyst­ko i tak nie ma zna­cze­nia. Co po nas po­zo­sta­nie? 

– Na moje oko ja­kieś sześćdziesiąt kilo mięsa, ścię­gien i kości – od­po­wie­dział smęt­nie Tib­bons.

*

– Nie ma! Pusto! – wy­krzyk­nął Liram, pa­trząc na łóżko. 

– Proszę się uspokoić. Za­bra­li tylko sko­ru­pę. 

– Ale… zro­bić ze mnie nie­umar­łe­go? Prze­cież je­stem bo­ha­te­rem tego mia­sta. Za moich cza­sów wal­czy­ło się z ne­kro­man­ta­mi, a nie sprzedawało im ciała do oży­wia­nia!

– Trze­ba iść z du­chem czasu, panie L. Cmentarze świecą pustkami. Po­dob­no eko­lo­no­micz­nie to same ko­rzy­ści.…

– W nosie mam eko­lo­gię… eko­no­mię i wszyst­ko inne! Nie dość, że je­stem mar­twy, to jesz­cze bez­dom­ny! Za­bra­li mi ciało, za­bio­rą wszyst­ko. I co po mnie po­zo­sta­nie?

– Niech pan się nie mar­twi, panie L. Pro­szę się ro­zej­rzeć. Ogrom­na bi­blio­te­ka, wspo­mnie­nia – spoj­rza­ła na łóżko – i ta plama po ke­czu­pie na prze­ście­ra­dle, to na pewno. 

– Dzię­ku­ję, pani Dribbs. – Liram usiadł w po­wie­trzu i zła­pał się za głowę. – Od razu czło­wie­ko­wi lżej.

– Za­wsze chcia­łam spy­tać… jak jest po dru­giej stro­nie, panie L?

– Tak samo – od­po­wie­dział Liram. – Depresyjnie. Zwłasz­cza, gdy się ma ta­kie­go syna jak Ca­stor. Skoro mój pier­wo­rod­ny nie po­zwa­la mi za­znać wiecz­ne­go spo­ko­ju…

– …tak bym tego nie na­zwa­ła.

– …to zwró­cę się o pomoc do córki. Cas­sia miesz­ka jesz­cze w Ró­ża­nym Za­gaj­ni­ku?

– Wy­da­je mi się, że tak. 

– W takim razie po­je­dziesz ze mną! 

– Ale… czemu ja? Mam masę rze­czy do zro­bie­nia, pra­nie, trze­ba przy­pil­no­wać ku­cha­rek, wie­czo­rem pew­nie bę­dzie uczta po­że­gnal­na. Nigdy nie bra­łam wol­ne­go, to tro­chę nie­przy­zwo­ite.

– Kie­dyś musi być ten pierw­szy raz. Ru­sza­my w po­dróż, pani Dribbs. Jesz­cze nigdy nie czu­łem się tak żywy!

*

W mię­dzy­cza­sie ciało Li­ra­ma po­wę­dro­wa­ło aż do sie­dzi­by Kolegium Zasobów Nieżywych i Planowania Pośmiertnego. Tib­bons i Fons do­star­czy­li je dyżurnemu. 

– Kolegium płaci wam za zdo­by­wa­nie świe­żych ciał, a wy mi przy­no­si­cie coś ta­kie­go? Gdzie wy go zna­leź­li­ście, w mau­zo­leum?

– To było świe­żut­kie zgło­sze­nie – bąk­nął pan Fons. – Nie moja wina, że jest stary. Czasy za spo­koj­ne są, to i lu­dzie dłu­żej żyją. Jakby się zda­rzy­ła jakaś wojna…

– …albo za­ra­za! – do­rzu­cił Tib­bons.

– O! Albo za­ra­za… to wtedy obiek­ty są śwież­sze. 

– Już wy mi nie zwa­laj­cie winy na spo­koj­ne czasy. Nie tykać sło­jów! – krzyk­nął, bo Tib­bons aku­rat zbliżał się do jednego wyjątkowo ohydnego eksponatu zanurzonego w formalinie.

Ne­kro­man­ta się­gnął po for­mu­larz i za­czął czy­tać.

– Na­zy­wał się Liram? Jak ten bo­ha­ter? Rok uro­dze­nia… a niech mnie… To by się zga­dza­ło. Pa­trz­cie, a mówią, że po­szu­ki­wa­cze przy­gód nie umie­ra­ją w łóżku ze sta­ro­ści. 

– Tylko ci kiep­scy – pod­su­mo­wał pan Fons – Liram? Pierw­sze sły­szę.

– Kie­dyś było o nim gło­śno. Mie­li­śmy nawet jego posąg, ale za­stą­pi­li go kimś innym. Oca­lił mia­sto, nie raz, nie dwa… Gdy by­li­śmy dzieć­mi, ba­wi­li­śmy się w Li­ra­ma i jego gierm­ka… 

Zsu­nął prze­ście­ra­dło z twa­rzy Li­ra­ma i po­pa­trzył na nią w za­du­mie. 

– Osta­tecz­nie… co po nas zo­sta­je? Tylko imię w akcie zgonu i wpis w hi­sto­rii mia­sta. 

*

– To było tro­chę nie­przy­zwo­ite, nie uważa pan? – spy­ta­ła pani Dribbs.

– To tylko dzień wolny.

– Nie godzi się brać wolnego bez ważnego powodu. 

– Czy bez po­wo­du, nie je­stem co do tego taki prze­ko­na­ny, pani Dribbs. W końcu to praw­do­po­dob­nie mój ostat­ni dzień na ziemi. Poza tym wie­czo­rem wróci pani do domu. O, już je­ste­śmy. 

Ró­ża­ny Za­gaj­nik był zde­cy­do­wa­nie więk­szy i bar­dziej oka­za­ły niż Liram go za­pa­mię­tał. Droga pro­wa­dzą­ca do po­sia­dło­ści wiła się mię­dzy krze­wa­mi róż tak wielkimi, że two­rzy­ły bal­da­chim nad ich gło­wa­mi. Przy­po­mniał sobie, że Cas­sia lu­bi­ła róże, za­wsze obie­cy­wał, że przy­wie­zie jej po jed­nej z każ­dej ze swo­ich wy­praw… jeśli pa­mię­tał… i było gdzie kupić. 

Gdy pani Dribbs za­stu­ka­ła do drzwi, otwo­rzy­ła sama pani domu, na oko sie­dem­dzie­się­cio­let­nia, zgar­bio­na sta­rusz­ka, tak po­dob­na do ojca, że wy­glą­da­ła w za­sa­dzie jak Liram w pe­ru­ce. 

– Czego?

– Dzień dobry, na­zy­wam się Mar­ga­ret Dribbs. Byłam… je­stem go­spo­sią i bli­ską przy­ja­ciół­ką pani ojca.

– To ja­kieś nie­po­ro­zu­mie­nie. Mój oj­ciec nie miał przy­ja­ciół. 

– W każ­dym razie… pan Liram Wog­gle… zmar­ło mu się… dziś rano. 

– O… – mruk­nę­ła sta­rusz­ka, ra­czej uprzej­mie zdzi­wio­na niż po­ru­szo­na. – Świet­nie. Dzię­ku­ję.

I już miała za­mknąć drzwi, ale ma­syw­na stopa w czerwonym pantofelku wsu­nę­ła się mię­dzy drzwi a fu­try­nę. Pani Dribbs po­my­śla­ła, że Cas­sia jest ostat­nią osobą, która mogłaby mieć o Liramie dobre zdanie i jeśli bę­dzie trze­ba, to zmusi ją do pła­czu, by­le­by tylko sta­ruch się od niej od­cze­pił. 

– Li­czy­łam na to, że opo­wie mi pani o nim. Bar­dzo chcia­ła­bym wie­dzieć, jaki był na­praw­dę. 

Cas­sia popatrzyła niepewnie, jakby pani Dribbs nie wiedziała, w co się właśnie pakuje. 

– Za­pra­szam do środ­ka – po­wie­dzia­ła i szerzej otworzyła drzwi.

*

Hra­bia Cra­ven lubił my­śleć o sobie jak o kro­ni­ka­rzu. Gdy więc do­wie­dział się, że ktoś wy­sta­wił na sprze­daż go­le­ma or­ga­nicz­ne­go wytwo­rzo­ne­go z tak wiel­kie­go od­kryw­cy i awan­tur­ni­ka, jakim był Liram Wog­gle, po pro­stu mu­siał go zdo­być. Za­pła­cił­by każde pie­nią­dze tylko po to, żeby móc się po­szczy­cić takim oka­zem.

Zwy­czaj oży­wia­nia zwłok był w Wol­nych Mar­chiach sto­sun­ko­wo nowy, ale przy­jął się za­ska­ku­ją­co szyb­ko. Więk­szość ogra­ni­czo­nych umy­sło­wo miesz­kań­ców Mar­chii my­śla­ła w bar­dzo pro­stych ka­te­go­riach i wi­dzia­ła w nie­umar­łych je­dy­nie tanią siłę ro­bo­czą. On pa­trzył dalej niż inni, wi­dział w nich przede wszyst­kim spory po­ten­cjał ko­lek­cjo­ner­ski. 

– Niech no tylko ci na­dę­ci głup­cy z Klubu Przy­go­do­we­go to zo­ba­czą – mruk­nął do sie­bie, oglą­da­jąc naj­now­szy na­by­tek. 

Pod­krę­cił mu nawet wąsy i kazał za­far­bo­wać siwe włosy na czar­no, żeby był bar­dziej po­dob­ny do bo­ha­te­ra sprzed lat. Po­rów­nał efekt z ry­ci­ną przed­sta­wia­ją­cą Li­ra­ma w całej oka­za­ło­ści. 

– Parę nie­do­cią­gnięć jest… ale osta­tecz­nie, co po nas po­zo­sta­nie? Je­dy­nie zlepek wspomnień.

*

Cas­sia prze­pro­wa­dzi­ła panią Dribbs wielkim korytarzem, który mógłby się znaleźć w Muzeum Historii Magicznej, opatrzony tabliczką „Be­stia­riusz Wol­nych Mar­chii”. 

– Tu głowa gryfa, który na­padł na nasze mia­sto w trzy­dzie­stym pią­tym. Mnie jesz­cze nie było na świe­cie, a oj­ciec do­pie­ro się wdra­żał.

– Im­po­nu­ją­ce.

– Tu klucz Por­ta­lu Cie­nia, który jesz­cze tętni plu­ga­wą magią Po­za­świa­tów. A tam dalej jedna z trzech głów cer­be­ra. Widzi pani… mój oj­ciec mu­siał zbu­do­wać ten dom tylko po to, żeby po­mie­ścić swoje wy­bu­ja­łe ego. Kiedy jakieś dziesięć lat temu przenieśliśmy go do Castora, zostałam sama z pomnikiem jego chwały. 

– Im­po­nu­ją­ca ko­lek­cja. 

– Tak, oj­ciec za­wsze dużo po­dró­żo­wał. Za­wsze gdy wy­jeż­dżał, bła­ga­łam go, żeby zo­stał. Zwłaszcza, gdy matka zmarła. A on za­wsze obie­cy­wał, że znaj­dzie naj­pięk­niej­szą różę i przy­wie­zie mi ją na pa­miąt­kę.

– To stąd ten szpa­ler przed wjaz­dem?

– Nie. Tam, dokąd po­dró­żo­wał oj­ciec, nie było róż. Albo o nich za­po­mniał. Nigdy nie przy­wiózł mi ani jed­nej. Przy­wo­ził za to głowy tych be­stii i te… ma­ka­brycz­ne zna­le­zi­ska i usta­wiał je tutaj ni­czym własne pomniki. I wie pani, co jest naj­smut­niej­sze?

– Co?

– Że nikt już o nim nie pa­mię­ta. Widzi pani, nie był je­dy­nym po­szu­ki­wa­czem przy­gód w Wol­nych Mar­chiach, ale był chyba je­dy­nym, który dożył spo­koj­nej sta­ro­ści. W jego mu­zeum wiel­ko­ści za­bra­kło naj­waż­niej­sze­go eks­po­na­tu.

Wska­za­ła na pusty cokół na środ­ku kom­na­ty.

– Czyli?

– Ostatecznej ofiary. Poświęcenia, o którym bardowie układaliby pieśni. Oj­ciec był dobry, ale nigdy nie na­le­żał do elity. Ale dla mnie i Ca­sto­ra przez lata był je­dy­ny, naj­lep­szy… i naj­gor­szy za­ra­zem. 

Przez chwi­lę pani Dribbs miała na­dzie­ję, że oczy córki Li­ra­ma zajdą łzami, ale nic ta­kie­go nie na­stą­pi­ło. Za­miast tego sta­rusz­ka ode­zwa­ła się:

– Osta­tecz­nie, co po nim po­zo­sta­ło, pani Peebs?

– Dribbs – po­pra­wi­ła go­spo­sia.

– Świat, któ­re­go inni nie muszą już ra­to­wać. I drugi, któ­re­go ra­to­wa­nia za­nie­chał. 

*

– Nie wie­rzę w to… na­praw­dę nie wie­rzę. 

Liram sie­dział pod krze­wem róż, a obok niego pani Dribbs jadła wła­śnie ka­nap­kę z jaj­kiem, którą spa­ko­wa­ła na pod­wie­czo­rek. 

– Nie­ste­ty, moim zda­niem nie był pan zbyt do­brym ojcem, panie L. 

– Czy to wszyst­ko, co po sobie zo­sta­wi­łem? Garść za­ku­rzo­nych tro­fe­ów i dwój­kę dzie­ci, które mnie nie­na­wi­dzi­ły? 

– Nie­na­wi­dzi­ły, to bar­dzo mocne słowo, panie L. Żeby pana nie­na­wi­dzić, trze­ba spę­dzać z panem dużo czasu i do­brze pana po­znać. Tak jak ja. 

– To wcale nie po­ma­ga, pani Dribbs. Ja… po pro­stu za­wio­dłem. 

Jedna łza ście­kła po jego nie­ma­te­rial­nym po­licz­ku i z ci­chym „kap” spa­dła na zie­mię. Po­zo­sta­ła po niej je­dy­nie drob­na plam­ka, która za­czę­ła ro­snąć i ro­snąć. Po chwi­li sta­nę­ła przed nimi ta, którą me­dy­cy oszu­ku­ją, bar­do­wie opie­wa­ją w pie­śniach, a po­szu­ki­wa­cze przy­gód wiecz­nie zmu­sza­ją do zmia­ny gra­fi­ku: Śmierć we wła­snej oso­bie. 

– My się już chyba znamy – po­wie­dzia­ła, pa­trząc na panią Dribbs.

– Na­praw­dę?

– Taak… Wi­dzisz, ja nie za­po­mi­nam twa­rzy. Ach, już wiem. Wio­sna dzie­więć­dzie­sią­te­go dzie­wią­te­go. Pły­wa­ła pani w je­zio­rze i zła­pał panią skurcz. Muszę przy­znać, że świet­nie pani pływa. 

– D-dzię­ku­ję. 

– Teraz je­stem tro­chę za­ję­ta, ale spo­tka­my się póź­niej.

– Jak bar­dzo „póź­niej”? – Głos pani Dribbs drżał.

– Na­praw­dę chce pani wie­dzieć?

– N-nie. – Do­pie­ro gdy Śmierć o to spy­ta­ła, uświa­do­mi­ła sobie, że jed­nak w ogóle jej to nie cie­ka­wi. 

– Tak my­śla­łam. A teraz, jeśli pani po­zwo­li, po­roz­ma­wiam z moim klien­tem. 

Ko­bie­ta zaczęła rosnąć coraz bardziej i bardziej. Nagle Liram zna­lazł się nad mia­stem tak wy­so­ko, że Ró­ża­ny Za­gaj­nik przy­po­mi­nał domek z pu­deł­ka za­pa­łek. Jed­no­cze­śnie Śmierć znowu zma­te­ria­li­zo­wa­ła się przed nim i za­czę­ła ro­snąć. Wkrót­ce stała nad mia­stem z głową skry­tą w chmu­rach. Jej ogromna syl­wet­ka za­sła­nia­ła słoń­ce i rzu­ca­ła ogrom­ny cień na mia­sto pod nimi.

– Po­wiedz mi – za­grzmia­ła isto­ta, a jej głos odbił się echem po całej oko­li­cy. – Co po tobie po­zo­sta­ło?

I nagle Liram usły­szał kilka gło­sów. 

– Głów­nie nie­smak.

– Nie­speł­nio­ne ma­rze­nia… i puste obiet­ni­ce.

– Na oko sześćdziesiąt kilo mięsa, ścię­gien i kości.

– Ogrom­na bi­blio­te­ka, wspo­mnie­nia i ta plama po ke­czu­pie na prze­ście­ra­dle. 

– Tylko imię w akcie zgonu i wpis w hi­sto­rii mia­sta.

– Je­dy­nie zlepek wspomnień.

– Świat, któ­re­go inni nie muszą już ra­to­wać. I drugi, któ­re­go ra­to­wa­nia za­nie­chał.

Liram mio­tał się, pró­bo­wał wy­rwać z uści­sku, ale wszyst­ko na nic. 

– Nie mo­żesz… Prze­cież to, że inni tak o mnie mówią, nie ozna­cza, że na­praw­dę taki byłem. My­śla­łem, że to ty oce­nia­sz czło­wie­ka!

– Nie – od­rze­kła Śmierć. – To lu­dzie oce­nia­ją. Ja tylko po­ka­zu­ję wer­dykt.

Śmierć mach­nę­ła dło­nią. Mię­dzy ży­wy­mi snuły się także zjawy. Duchy po­dob­ne do Li­ra­ma za­wo­dzi­ły ża­ło­śnie, pró­bu­jąc zwró­cić na sie­bie uwagę śmier­tel­ni­ków. 

– Oni wszy­scy za­da­li sobie py­ta­nie “co po mnie po­zo­sta­nie?” i nie po­tra­fią się po­go­dzić z od­po­wie­dzią. 

– I muszą tu tkwić na wieki?

– Nie, prę­dzej czy póź­niej do każ­de­go do­cie­ra praw­da. 

– I nie ma wyjątków?

– Jesz­cze się taki nie uro­dził… czy może ra­czej nie umarł. Tak więc… wróć­my do te­ma­tu. Jaka jest od­po­wiedź na moje py­ta­nie? Co po tobie po­zo­sta­ło?

Liram za­ci­snął pię­ści. 

– Za­słu­gu­ję na coś wię­cej. Ja też coś po­świę­ci­łem, od­da­łem wszyst­ko, co mia­łem, w imię czego? Nikt nie pa­mię­ta, kim je­stem! 

– Cho­dzi mi o to, że ro­dzi­na… 

– To dla­te­go, że nie umar­łem na polu chwa­ły? Że ośmie­li­łem się prze­żyć? Że nie mam “po­mni­ka osta­tecz­nej ofia­ry” jak resz­ta tych pa­ta­ła­chów, którzy bro­ni­ły mia­sta na prze­strze­ni lat?

– Nie to pró­bo­wa­łam ci powie… – Po raz pierw­szy głos Śmierci zabrzmiał niepewnie.

– W takim razie ja im jesz­cze po­ka­żę. Ja wam wszyst­kim jesz­cze po­ka­żę!

– Mia­łam na myśli, że…

– Nic po mnie nie pozostało, bo…

*

Hra­bia Cra­ven spo­ży­wał wła­śnie obiad ze swoją mał­żon­ką, gdy spo­strzegł, że z jego naj­now­szym nie­umar­łym słu­żą­cym dzie­je się coś dziw­ne­go.

Naj­pierw za­czę­ła mu drgać po­wie­ka. Potem taca, którą trzy­mał w rę­kach, upa­dła z brzdę­kiem na pod­ło­gę. Na ko­niec usta otwo­rzy­ły się, a z wą­tłej pier­si wy­darł się ryk, który było sły­chać aż w są­sied­nich do­mach.

– Nie skończyłem!!!

Wście­kłe oczy nie­umar­łe­go były prze­ra­ża­ją­co żywe. Dy­szał cięż­ko, bar­dziej z przy­zwy­cza­je­nia, niż z po­trze­by, bo prze­cież zwło­ki nie od­dy­cha­ją. Może i Śmierć skoń­czy­ła z nim, ale on nie skoń­czył z ży­ciem.