Historia Fantastyki w TV cz 2 - Captain Video and His Video Rangers

Pierwsza emisja 27 czerwca 1949 roku – ostatnia 1 kwietnia 1955 roku w nie istniejącej już czwartej sieci telewizyjnej DuMount – należącej do wynalazcy i producenta odbiorników telewizyjnych.

Niezwykle popularna seria przygodowa dla dzieci z epoki elektroniki

Nadawany na żywo pięć a w 1950 roku sześć razy w tygodniu w godzinach 19:00 – 19:30. Odcinki sobotnie emitowane były jedynie przez pewien czas, a zanim nie uzgodniono w pełni ramówki, serial nie był emitowany w środowe wieczory. W latach 1953 – 1955 został zredukowany jedynie do piętnastu minut. Program transmitowano ze studia sieci DuMount znajdującego się na ostatnim piętrze nowojorskiego oddziału Filadelfijskiego Domu Towarowego Wanamaker's przy 770 Broadway. Produkcja została następnie przeniesiona do nowego Dumont Studios na East 67th Street (obecnie są tam studia kanału Fox). Godzina emisji był to czas idealnie zbliżony do tak zwanego telewizyjnego "Prime Time". Moment, kiedy zwykle rodzina albo przygotowywała się do wieczornego posiłku lub też była już po jego zakończeniu i mogła zająć się jeszcze chwilą wspólnego relaksu przed pójściem spać.

Kapitan był pierwszym nadawanym w telewizji serialem o tematyce fantastycznonaukowej w jego typowo heroiczno – kosmicznym entourage bliskim tematycznie bardziej komiksowi, niźli rzetelnej "nauce".

Zmiany nastąpiły w 1952 roku wtedy scenariusze programu zaczęła pisać grupa pisarzy science fiction jak Damon Knight, James Blish, Jack Vance i Arthur C. Clarke co podniosło poziom serialu i sprawiło, że wysoko zawiesił poprzeczkę innym podobnym serialom SF emitowanym dla ówczesnej młodzieży. Inni znani autorzy, którzy od czasu do czasu pisali dla programu, to Isaac Asimov, Cyril M. Kornbluth, Milt Lesser, Walter M. Miller, Jr., Robert Sheckley, JT McIntosh i Robert S. Richardson.

Oryginalny pierwszy odtwórca Kapitana Video Richard Coogan, opuścił program w 1950 roku, oficjalnie, dlatego, że nie mógł sprostać pracy w telewizji i pracą w teatrach Broadwayu a w rzeczywistości dlatego, że producenci serialu odmówili udziału członkom obsady procentów z opłat licencyjnych i sprzedaży towarów związanych z serialem. Zastąpiony został przez znanego z radia odtwórcę roli Zielonego Szerszenia Ala Hodge, który został Kapitanem aż do samego końca serii.

Nastolatek Don Hastings był zaufanym pomocnikiem Kapitana Video, znany był po prostu jako Video Ranger, gdyż nikomu nie przyszło na myśl by nadać mu konkretne imię. Ta postać również przewija się przez wszystkie odcinki serialu. Trzecią ważną postacią był Komisarz Bezpieczeństwa Publicznego, grany najpierw przez Jacka Orrisona, a później przez Bena Lacklanda. Był on jednocześnie Szefem Związku Solarnego Zjednoczonych Planet

Serial przyczynił się do popularyzacji autentycznego programu kosmicznego, który pojawił się parę lat później. Mimo swojej taniości i prymitywizmu miał on olbrzymi wpływ na postrzeganie kosmosu w oczach przeciętnego Amerykanina.

Był to pierwszy program, który w tak szeroki sposób wykorzystywał fascynacje ludzi kosmosem, podróżami międzygwiezdnymi a także walką ze złem. Sprawiło to, że był najdłużej emitowanym programem o tej tematyce w początkach telewizji.

Przez cały okres prawie sześciu lat wyemitowano szacunkowo 1537 odcinków na które składało się ponad sto pełnych historii, jednak do dziś zachowało się jedynie kilkanaście pojedynczych odcinków. W czasach raczkującej telewizji nie przywiązywano po prostu wagi do archiwizowania takich danych.

Gdzie można zobaczyć?

Te, które są ogólnie dostępne można albo znaleźć na YouTube lub też na obszernym archiwum strony archive.org. Stało się to dlatego, że w większości były to emisje tylko na żywo, a technika rejestracji nie była wtedy jeszcze opracowana w sposób umożliwiający znośny zapis. Zanim nie zaczęto stosowania techniki zwanej "zapisem kineskopowym", archiwa telewizyjne właściwie nie istniały. Zapis kineskopowy zwany telerecordingiem został w USA zastąpiony zapisem wideo w 1956 roku.

Istnieje pewna część odcinków dostępnych jedynie w Archiwum Filmu i Telewizji UCLA Łącznie jest ich dwadzieścia cztery. Z tych zachowanych tylko pięć jest 30-minutowych. Trzy z udziałem Richarda Coogana i dwa z udziałem Ala Hodge'a i zostały one wydane oficjalnie na DVD w 2008 roku. Pozostałych 19 jest dostępnych tylko w siedzibie archiwum.

Dla kogo?

Program ten skierowany był do dziecięcej widowni, jednak był masowo oglądany także przez dorosłych. W szczytach swojej popularności miał widownię ponad 3 milionową, co jak na tamte czasy, było naprawdę sporym osiągnięciem.

Ponieważ program był przekazywany całkowicie na żywo, nie istniała możliwość dodawania efektów specjalnych po jego nakręceniu. Wymagało to więc tego by scenariusz był pełen scen ekspozycji, gdyż wymagała tego zmiana dekoracji lub przygotowanie do efektu specjalnego. Materiału związanego czysto z programem było na około dwadzieścia minut, włącznie z przerwą reklamową, która nie była osobnym blokiem, ale stanowiła niejako część programu. Po prostu w chwili zawieszenia akcji serialu, Kapitan zachęcał do spożywania specjalnych płatków śniadaniowych, batonów albo informowano o możliwości zakupu nowych odbiorników telewizyjnych, których producentem była również firma DuMount. Aby zapełnić resztę czasu antenowego, emitowano przepełnione akcją fragmenty zakupionych wcześniej przez stację westernów, które pierwotnie miano zamiar wyemitować w całości, ale postanowiono wykorzystać wpisując je w narrację serialu jako połączenie ze specjalną grupą Rangera Rogersa na Ziemi, lub też łączono się z Bazą Główną Rangera, gdzie przedstawiano specjalny blok wiadomości. Właśnie tam zajmowano się zagadnieniami, takimi jak poczucie wolności, ochrona środowiska ziemi, Mówiono o niedyskryminowaniu osób o innych przekonaniach, kolorze skóry czy choćby chorych. Wskazywano konieczność mówienia prawdy i tępieniu osób zachowujących się w niewłaściwy sposób.

Po pierwsze – sprzedaż – po ostatnie – koszty

W ramach bloku reklamowego sprzedawano też produkty ściśle związane z programem takie jak specjalny pierścień latającego spodka, tajną pieczęć, odlewane zdjęcia, gogle elektroniczne, „pistolet z sekretnym promieniem”, breloczek do rakiety, dekodery, karty członkowskie i zestaw 12 plastikowych kosmitów. Dziś te "pamiątki" osiągają zawrotne ceny na internetowych aukcjach.

Mimo bardzo dużej popularności, budżet tego przedsięwzięcia oscylował w granicach 25 dolarów tygodniowo. Dzisiaj byłoby to około 320 dolarów. Często polegało to na tym, że ekipa schodziła kilka pięter niżej do domu towarowego i tam na chybcika kompletowano elementy scenografii, kupując lub wypożyczając je ze sklepów. Tworzono malowane makiety, wykonywano z kartonu modele statków kosmicznych. We wczesnym etapie żartowano nawet że koszt produkcji jednego "specjalnego pierścienia" był większy niźli budżet jednego odcinka. Aktorzy nosili motocyklowe kaski z goglami i nieco zmodyfikowane, pozbawione dystynkcji mundury wojskowe z demobilu. A specjalna broń, która wyglądała "przerażająco" była w rzeczywistości zmodyfikowanym tłumikiem samochodowym. Efekty poprawiły się pod koniec 1952 roku, kiedy stacja zatrudniła specjalną ekipę do ich tworzenia. A produkcją, dzięki współpracy firmy Post Cereals, jednego z głównych sponsorów serialu zajęła się energiczna, a co najważniejsze mająca praktykę w tworzeniu widowisk teatralnych Olga Druce. Kapitan też coraz częściej odrywał się od ziemskich spraw i coraz częściej zapuszczał się w czeluści kosmosu, czego długo z racji niskich kosztów budżetowych nie zawsze udawało się wywalczyć Jej też serial zawdzięcza większą oryginalność fabuł jak i współpracę z wziętymi pisarzami SF młodego pokolenia. Ale był to jednak serial w założeniu dziecięcy, więc z nauką nie przesadzano zbyt wiele.

Sama telewizja była w roku 1949, kiedy miała premierę seria dopiero raczkującym medium prymitywnym, ale rozwijającym się. Jak zauważył krytyk Tom Shales: „Efekty specjalne były dość tandetne, ale w dzieciństwie nie trzeba wiele, by pobudzać wyobraźnię”.

Praca, praca, praca...

Aktorom, którzy niejako codziennie musieli rano zjawiać się w studiu, nauczyć się na pamięć scenariusza, poprawianego zwykle do ostatniej chwili (choć często zdarzało się, że role czytano z kartek leżących na stole), po kilku próbach, musieli być "gotowi" by o dziewiętnastej wystartować "na żywo" a potem, przynajmniej niektórzy z nich grali jeszcze spektakle w nowojorskich teatrach, płacono bardzo niewiele. Stokroć bardziej opłacalne były jarmarczne spektakle z udziałem publiczności, występy w supermarketach, spotkania, gdzie można było otrzymać autograf, zakupić specjalnie w tym celu przygotowane fotografie i choćby przez chwilę być blisko "telewizyjnej gwiazdy".

Początkowa koncepcja serialu wyglądała następująco. Dyrektor programowy stacji James Caddigan dysponował pewną ilością starych sześćdziesięciominutowych westernów klasy B. Bohaterowie owych filmów nie byli kojarzeni przez głównych, potencjalnych odbiorców nowego serialu – dziesięciolatków. Nie chciał nadawać ich w całości a jedynie kilkunastominutowe sekwencje akcji. Pewnego dnia obejrzał kinowy serial "Kapitan Marvel", który zainspirował go do tego by stworzyć 30 minutowy program science fiction w który dzieciaki będą mogły oglądać codziennie. Ów program miał mieć samodzielnego bohatera, który przeżywałby własne przygody, zakończone podobnie do seriali kinowych stosownym cliffhangerem. W czasie tego programu, sporządziwszy specjalne uzasadnienie, można byłoby pokazać owe fragmenty westernu.

Z Caddiganem współpracował uzdolniony producent, reżyser jak i scenarzysta Larry Menkin, który był specjalistą od "wymyślania programów na żywo", by jakoś to "wymyślił i połączył ze sobą wszystkie elementy. Caddigan stworzył postać Kapitana, jego współpomocników, miejsce i czas akcji a także wstępną koncepcję całości programu. Po upadku sieci DuMount to Menkin stał się jedynym posiadaczem praw do postaci i koncepcji serialu.

Menkin zaprosił do współpracy głównego scenarzystę serialu M.C, Brockhausera, który dopracował szczegóły koncepcyjne. Jednak Brockhausen potrafił pisać dla radia brakowało mu doświadczenia w pisaniu dla telewizji (kto z resztą wtedy właściwie miał), dlatego były ona mocno niespójne, głupie i niezrozumiałe.

Akcja rozpoczyna się w 2254 roku i jak już wspominałem pierwotnie ogranicza się jedynie do działań na ziemi. Kapitan posiadał superszybki odrzutowiec X-9, którym poruszał się po różnych zakątkach ziemi by dopaść i pokrzyżować plany szalonych naukowców. Za czasów Olgi Bruce, zaczął coraz częściej po prostu pokazywać kosmos.

Kapitan Video był opisywany nie tylko jako błyskotliwy i zdolny kapitan, ale także jako naukowy geniusz, odpowiedzialny za stworzenie „Scylometru Opticon” urządzenia rentgenowskiego dalekiego zasięgu, zdolnego do obserwacji poprzez ściany domów; Discatronu, ekranu telewizyjnego który można było przenosić (czyżby prekursor tabletu?) i wykorzystać jako swego rodzaju domofon; oraz Radio Scillographu, dwukierunkowego mini radia”. Często też wykorzystywano przeciw ich własnym twórcom urządzenia stworzone przez genialnych złoczyńców.

Złole

Najbardziej znanym z nich był obłąkany Dr. Pauli – występował jako postać w przynajmniej osiemdziesięciu znanych odcinkach. Miał on swoich sprzymierzeńców skupionych w ramach Towarzystwa Astroidalnego jak również swoich agentów rozsianych po całej Galaktyce. Ponieważ Kapitan Video i jego agenci bronili ziemi przed takimi jak on, siłą rzeczy był on ich najzacieklejszym wrogiem.

Bram Nossen, który grał dr Pauliego, odpadł po załamaniu nerwowym, gdyż nie był w stanie sprostać konieczności pojawiania się w telewizji sześć dni w tygodniu i został zastąpiony przez Hala Conklina. W 1954 rolę tę przejął Stephen Elliott. Gwałtowną zmianę aktorów, którzy nie wyglądali podobnie do siebie, wyjaśniono, mówiąc, że nikczemny dr Pauli przeszedł operację plastyczną, aby przechytrzyć Kapitana Video.

Ogólną koncepcję uniwersum Kapitana Video można przedstawić następująco: Kapitan Video, działający pod zwierzchnictwem komisarza ds. bezpieczeństwa publicznego, ustanowił pewną liczbę Akademii Treningowych, aby wyłonić Wideo Rangersów oddanych walce ze złem w całym wszechświecie. Później działalność Kapitana ma związek Sojuszem Solarnym grupą planet zrzeszonych pod kierownictwem rzeczonego komisarza.  Pierwszym statkiem kosmicznym Kapitana Video był samolot rakietowy „X-9”. Kiedy ten jednak rozbił się na asteroidzie w okolicach Ganimedesa Jowiszowego Księżyca, zostaje mu przydzielony większy okręt flagowy zwany Galaxy (Marzec 1952 roku) by zmienić się w jeszcze okazalszy Galaxy 2. W rzeczywistości makieta statku była przerobionym autentycznym modelem myśliwca odrzutowego XF-90, dostępnego w tamtym czasie jako zabawkowy model do sklejania.

Dr Pauli, główny wróg Kapitana, planuje podbić wszechświat. I wokół tej idei jednoczy szereg złoczyńców. Podczas trwania serialu Kapitan Video walczył z ponad 300 szatańskimi złoczyńcami. Niektóre wyróżniające się postacie:  Nargola, Mook the Moon Man, Neptun, Kul of Eos, Hing Foo Seeng, Dr Clysmok, Dahoumie, The Beggar, Ultima Aureans, Permes Lykos, Prince Spartak, Atar, Clipper Evans, Zazarion, Radig, Gayo, Muroc, Amos the Mastermind, Sulla, Kirke, Zotor, Capt. Dirk, prof. Linkoff, Warro, dr Kodiak, The Klaw, prof. Locke, Stavo of Draco.

Innym wielkim złoczyńcą był I-Tobor, robot. Obaj z dr Pauli, zostali faktycznie zabici dość wcześnie w serialu (Dr. Pauli – czterokrotnie!), ale, w związku z masa listów jaką otrzymała stacja od widzów, zostali przywróceni do życia. I-Tobor został przeprogramowany i zmuszony do używania swoich mocy tylko w dobrych celach. I-Tobora grał Dave Ballard o wzroście prawie 230 centymetrów, który nie miał na swoim koncie wielu innych ról filmowych lub telewizyjnych. Imię I-Tobor było właściwie błędem. Dział rekwizytorsko kostiumowy stworzył specjalny samoprzylepny szablon z napisem nazwy robota. Jego nazwa brzmiała ROBOT-I, ale zapomniano podczas jego tworzenia, że po przyklejeniu napisu we właściwe miejsce, napis w kamerze będzie brzmiał od tyłu, czyli I-TOBOR. Kiedy zdali sobie sprawę ze swojego błędu, po prostu nie było czasu na zrobienie nowego szablonu. Więc błąd stał się kanonem.

Uwaga – nie należy tego Tobora mylić z robotem z filmu Tobor Wielki z roku 1954, co jest częstym błędem pisanym głównie w Internecie. Dodatkowo na przestrzeni lat pojawiły się również z tym robotem nie związane manga, gra wideo, zabawka czy film o tej samej nazwie.

Skrypty obejmowały nie tylko podróże kosmiczne i przygody, ale także poszukiwanie Atlantydy przez łódź podwodną, poszukiwanie podziemnych cywilizacji. Kapitan Video był pierwszym kosmicznym bohaterem, który wpadł do czarnej dziury (1954), spotkał planetę rządzoną przez gigantyczny komputer (1953) lub zbadał gigantyczną arkę kosmiczną, która podróżowała od wielu pokoleń (1953).

Mimo upływu lat i wzbogacenia zarówno scenariuszy jak i dekoracji to wciąż do samego końca był serial nadawany na żywo i jak to zwykle w takich sytuacjach zdarzały się wpadki. Złe ustawienie kamery, przejęzyczenia, upadki rekwizytów i wywracanie całej dekoracji. Czasem niekontrolowane wybuchy śmiechu, które aktorzy, by je ukryć, musieli wychodzić poza kadr lub odwracać się plecami do kamery Aktorstwo było nie ma co ukrywać kiepskie. Mimo to, olbrzymia liczba listów z życzeniami, sugestiami czy też wręcz z żądaniami by uzdrowić tego czy owego bohatera, sprawiło, że serial nie schodził z ekranu i przetrwał przez tak długi czas.

Serial Kinowy i Komiks

Columbia Pictures, widząc zainteresowanie serialem postanawia zainwestować i wykupuje prawo do nakręcenia serialu filmowego z Kapitanem Video w roli głównej. Był to więc też pierwszy serial, który doczekał się swojej wersji kinowej.

Film "Captain Video, Master of the Stratosphere" powstał w roku 1951, Wspominam o nim jedynie, gdyż seriale kinowe nie są tematem niniejszej publikacji. Zaznaczę jedynie, że był zrobiony znacznie efektowniej niż telewizyjny oryginał ale w niczym, poza postacią Kapitana i Video Rangera oraz do zdradzieckiego doktora o nazwisku Tobor (a jakże), nie nawiązywał do uniwersum serialowego ani nie czerpał z jego doświadczeń. Składał się z piętnastu odcinków.

Pomyślano także o miłośnikach komiksu próbując wylansować serię poświęconą Kapitanowi, ale zakończyła się ona po sześciu numerach, gdyż niestety nie okazała się finansowym sukcesem.

Upadek

Po zakończeniu emisji serialu w dniu 1 kwietnia 1955 roku Al Hodge występował przez około rok w programach nadawanych przez stacje DuMount pod nazwą "Wonderama" w których odgrywał postać Kapitana. Ale jak często i w jakim charakterze, niestety nie wiadomo, bo szczegółów brak.

Po całkowitej likwidacji telewizyjnej sieci DuMount Al Hodge jeszcze przez moment powrócił do roli Kapitana Video, aby prowadzić serię kreskówek i filmów dokumentalnych dla dzieci na byłej flagowej stacji DuMount "WABD" w Nowym Jorku. Program nazywał się Capitan Video and his Cartoons Rangers

Jak się można domyśleć rola niezwyciężonego Kapitana zdeterminowała całą jego przyszłość i mimo paru prób, niestety nie okazała się pomocna w kontynuacji kariery. Mimo prób w różnych serialach, zazwyczaj kończyło się na pojedynczym i to raczej mało znaczącym epizodzie.

Został z piętnem Kapitana. Niestety skończył z 63 dolarową tygodniówką wypłacana przez pomoc społeczną i choroba alkoholową.