O mnichu, który nie mógł umrzeć

Sa­mot­ny ry­cerz prze­mie­rzał las. Droga pro­wa­dzi­ła pod górę. Skąd w ogóle ta droga? Z wio­ski na skra­ju świa­ta. Pro­wa­dzą­ca do­ni­kąd. W kie­run­ku gór dzi­kich, nie­po­zna­nych, a nawet – nie­na­zwa­nych. 

Gę­stwi­na lasu szczel­nie przy­sła­nia­ła niebo. Drze­wa rosły nie­sa­mo­wi­cie bli­sko sie­bie, two­rząc sze­ro­ki ko­ry­tarz, któ­re­go jed­nak nie spo­sób było opu­ścić. Pusz­czę spo­wi­ja­ła nie­prze­nik­nio­na ciem­ność. Od­de­ch był cięż­ki od wil­go­ci uno­szą­cej się nad po­szy­ciem, które za­sie­dla­ły wszel­kiej maści grzy­by o nie­spo­ty­ka­nych kształ­tach i dziw­nych ko­lo­rach. W końcu jed­nak po­dróż­ny wy­szedł na po­la­nę. Prze­ko­nał się, że słoń­ce dawno już opu­ści­ło nie­bo­skłon, na któ­rym teraz jarzą się licz­ne gwiaz­dy. Za­pad­nię­cie zmro­ku przy­nio­sło mu istot­ną wska­zów­kę. Świe­tli­sty punkt. Od­le­gły ogień. Pu­stel­nia?

Sam też roz­pa­lił ogni­sko, po­si­lił się i za­snął.

Zbu­dził go chłod­ny po­ra­nek. Nie­prze­by­ta pusz­cza ota­cza­ła po­la­nę. Ponad nią wzno­si­ły się gór­skie szczy­ty. To tam pło­nął ogień. To mu­sia­ła być sa­mot­nia mni­cha.

Ru­szył, a droga szyb­ko zro­bi­ła się bar­dziej stro­ma, a pod­ło­że ska­li­ste. Knie­ja prze­rze­dza­ła się, kra­jo­braz sta­wał się su­row­szy. Znik­nę­ły wil­goć, cień i za­pach lasu. Drze­wa zda­wa­ły się prze­gry­wać tutaj walkę z ja­ło­wo­ścią gór. Ro­bi­ły się coraz bar­dziej skar­la­łe.

Szedł wy­trwa­le, nawet nie za­trzy­mu­jąc się na od­po­czy­nek.

Przy­nio­sę chwa­łę na­sze­mu ro­do­wi – po­wta­rzał w my­ślach.

Droga do­pro­wa­dzi­ła go w końcu na szczyt skar­py, na któ­rej stał ża­ło­śnie wy­glą­da­ją­cy sza­łas.

Ruina. Nędza. Bar­łóg.

Nawet szczur nie za­pu­ścił­by się do środ­ka. Ru­de­ra nie była jed­nak opusz­czo­na. Ze szcze­lin w kon­struk­cji wy­do­by­wał się dym.

Wę­dro­wiec pod­szedł do sza­ła­su i jeden z licz­nych otwo­rów uznał za wej­ście. Wnę­trze było mocno za­kop­co­ne, oświe­tlo­ne ner­wo­wym pło­mie­niem pa­le­ni­ska. Za ścia­ny kon­struk­cji słu­ży­ły roz­ło­ży­ste ga­łę­zie, na które na­rzu­co­no skóry zwie­rząt. Przy ścia­nie le­ża­ła ster­ta szmat two­rzą­cych coś na kształt le­go­wi­ska. Na kle­pi­sku za­le­ga­ły drob­ne kości ma­łych zwie­rząt i prze­gni­łe od­pad­ki. Po chwi­li za­uwa­żył, że to, co wziął za za­wi­nię­ty tobół za pa­le­ni­skiem, było syl­wet­ką czło­wie­ka. Dwoje oczu, osa­dzo­nych na za­su­szo­nej i po­marsz­czo­nej twa­rzy, śle­dzi­ło go z uwagą.

– Czego szu­kasz – za­skrzy­piał ze zmę­cze­niem stary czło­wiek – wę­drow­cze?

– Cie­bie, ojcze – od­po­wie­dział ry­cerz, zdej­mu­jąc kap­tur i kła­nia­jąc się nisko.

Sta­rzec za­mknął tylko oczy.

Wę­dro­wiec przy­siadł się do pa­le­ni­ska na­prze­ciw go­spo­da­rza. Mnich wy­glą­dał staro. Sta­rzej niż naj­star­si lu­dzie, któ­rych ry­cerz spo­tkał w swoim życiu. Sta­rzej niż po­ra­sta­ją­ce pusz­cze dęby. Może nawet sta­rzej od sa­mych gór?

– A więc to praw­da, co mówią – za­czął ry­cerz. – Po­zna­łeś dar nie­śmier­tel­no­ści, ojcze. Od dawna cię po­szu­ku­ję, byś mi udzie­lił ta­jem­nic życia wiecz­ne­go.

Sta­rzec nie od­po­wie­dział.

– A w po­da­run­ku przy­no­szę ci to – i wyjął za­wi­niąt­ko zza pa­zu­chy. – Krzyż świę­te­go Be­ne­dyk­ta. Wiele trudów poniosłem, by go zdobyć, przyjmij, proszę. I weź mnie na swojego ucznia. Będę ci wier­nie słu­żył.

Mnich otwo­rzył oczy i spoj­rzał na po­da­rek. Gdy ujął go w wy­glą­da­ją­cą jak sucha gałąź dłoń, wy­da­wa­ło się, że cię­żar krzy­ża zaraz prze­wa­ży star­ca. Przyj­rzał się przed­mio­to­wi.

Po chwi­li wrzu­cił krzyż w pa­le­ni­sko.

Ry­cerz sie­dział oszo­ło­mio­ny.

– Nie wiesz, o co pro­sisz – prze­rwał mil­cze­nie pu­stel­nik.

– Ojcze… Ale…

– Śmierć jawi ci się jako kres wszyst­kie­go. Ale będąc mło­dym, za­po­mi­nasz, że to, co cenne, od­bie­rze ci nie śmierć, a sta­rość. Nie znam śmier­ci, ale je­dy­ne, co mam, to udrę­ki ciała i umy­słu – tylko one mi to­wa­rzy­szą w sa­mot­no­ści…

Oczy star­ca na­bie­gły łzami, a twarz wy­krzy­wi­ła się w gry­ma­sie.

– Nie­raz już bła­ga­łem Pana Na­sze­go Je­zu­sa Chry­stu­sa, by wy­ba­wił mnie z mo­je­go gni­ją­ce­go kor­pu­su, zbo­la­łych człon­ków, star­cze­go otę­pie­nia i cię­ża­ru grze­chów mi­nio­nych wie­ków… De pro­fun­dis cla­ma­vi ad te, Do­mi­ne.

Spoj­rzał w otwór w dachu, gdzie prze­świ­ty­wa­ło niebo.

– Ale nikt nie słu­cha.

Ukrył twarz w dło­niach, na któ­rych mło­dzie­niec mógł zo­ba­czyć licz­ne bli­zny.

– Nie­raz pró­bo­wa­łem już to skoń­czyć. Ale to tak nie dzia­ła…

– Ojcze, wiel­ki dar…

– Zo­bacz. – Mnich nie­ wia­do­mo skąd wy­cią­gnął zwój i wrzu­cił go do pa­le­ni­ska. Nawet po chwi­li nie zajął się ogniem, jego brzeg nie zo­stał nad­pa­lo­ny.

– Weź. – Zmę­czo­ny znowu za­mknął oczy.

Ry­cerz się­gnął po per­ga­min.

Otwo­rzył.

Jego oczom uka­zał się za­pi­sa­ny do­ku­ment.

W nie­zna­nym ję­zy­ku.

Li­te­ry nie były nawet zbli­żo­ne do cze­go­kol­wiek, co przy­po­mi­na­ło ludz­kie pismo. Po­szar­pa­ne, po­wy­krę­ca­ne sym­bo­le prze­bie­ga­ły z góry w dół, z lewa na prawo. Nie­któ­re drob­ne i nie­po­zor­ne, inne – wiel­kie, roz­le­wa­ją­ce się jak plamy atra­men­tu. Zda­wa­ło mu się, że każdy ze zna­ków jest uni­kal­ny, nie­po­dob­ny do po­zo­sta­łych. Nie wi­dział żad­ne­go lo­gicz­ne­go sys­te­mu rzą­dzą­ce­go za­pi­sem. Nie umiał wy­od­ręb­nić po­szcze­gól­nych słów.

W końcu w jed­nym z rogów zna­lazł po­spo­li­cie wy­glą­da­ją­cy zapis.

„Fra­ter Al­ber­tus”

Wy­glą­dał, jakby zo­stał przed chwi­lą zło­żo­ny świe­żą krwią. Nie śmiał spraw­dzić.

– Nie od Boga. Nie z mą­dro­ści. Nie z po­zna­nia – skom­lał mnich. – Ale od sa­me­go Nie­go­dziw­ca otrzy­ma­łem dar, który stał mi się prze­kleń­stwem.

– Odejdź i za­po­mnij o mnie.

Mło­dzie­niec sie­dział nadal, wpa­tru­jąc się w de­mo­nicz­ny do­ku­ment. Czuł nie­po­kój. Dziw­ny na­pływ setek myśli do głowy naraz, któ­rych nie mógł prze­ana­li­zo­wać. Nie wie­dział, skąd po­cho­dzą.

Nie. To nie tak. Dar nie­śmier­tel­no­ści musi być dobry. Coś po­szło nie tak. Może mnich nie był go­dzien? – Wstał i za­czął dumać.

– Odejdź i za­po­mnij o mnie – po­wtó­rzył sta­rzec.

Ry­cerz scho­wał do­ku­ment za pas.

– Znaj­dziesz wy­zwo­le­nie – rzu­cił nagle.

– Nie ma dla mnie wy­zwo­le­nia. Bóg nie sły­szy mo­je­go wo­ła­nia. Jest tylko kara i po­ku­ta aż do skoń­cze­nia świa­ta.

– Erem Świę­te­go Mi­cha­ła Ar­cha­nio­ła. Tam od­czy­nia­ją klą­twy, wy­rzu­ca­ją dia­bły i unie­waż­nia­ją cy­ro­gra­fy. To bli­sko.

Twarz mni­cha nieco się od­mie­ni­ła.

– Ja nie sły­sza­łem… Nie… to nie­moż­li­we. Jak… – za­wa­hał się sta­rzec.

– Tak. Są znani w całym kraju. Na pewno wie­dzie­li­by, co robić. – Jego słowa pły­nę­ły z ust, a on za­czął się za­sta­na­wiać, skąd w za­sa­dzie wie o ist­nie­niu owego klasz­to­ru i czy rze­czy­wi­ście jest taki sław­ny?

– Nie dam rady iść – od­po­wie­dział mnich, nieco od­mie­nio­nym gło­sem.

– Po­mo­gę ci i dasz radę. Wy­zwo­lą cię.

Mnich, cho­ciaż po­cząt­ko­wo nieco nie­chęt­nie, dał się pod­nieść krzep­kie­mu ry­ce­rzo­wi i sta­nął na kru­chych no­gach. Po­wo­li wy­szli z za­dy­mio­nej chaty i ru­szy­li ścież­ką pro­wa­dzą­cą w dół.

Po­go­da się od­mie­ni­ła. Za­miast mroź­nych po­dmu­chów wia­tru słoń­ce wze­szło zza chmur i przy­jem­nie grza­ło. Za­su­szo­ny sta­rzec nie sta­no­wił dla mło­dzień­ca ob­cią­że­nia. Gdy nogi za­wo­dzi­ły mni­cha, ry­cerz brał go na ręce. Tak ze­szli z gór i tak prze­by­li też pusz­czę. Nie roz­ma­wia­li.

W końcu go uj­rze­li. Po­środ­ku pła­skiej, roz­le­głej kniei, jakby zni­kąd, wy­ra­sta­ła nagle czar­na skała. Od jej gład­kich ścian ostro od­bi­ja­ły się pro­mie­nie sło­necz­ne. Na tym czar­nym ma­sy­wie wzno­sił się śnież­no­bia­ły mo­na­styr. Oto­czo­ny był strze­li­stym murem, spo­nad któ­re­go wi­docz­na była tylko dzwon­ni­ca. Nie sły­sze­li bicia dzwo­nu. Trud­no było osza­co­wać, od kiedy erem tu tak stoi. Ścia­ny po­kry­wa­ła jakaś za­schnię­ta, chro­po­wa­ta biała masa, która ukry­wa­ła ma­te­riał użyty do bu­do­wy.

Mnich po całej po­dró­ży był ra­czej na­peł­nio­ny siłą niż zmę­czo­ny. Coraz pew­niej sta­wiał sa­mo­dziel­ne kroki. W końcu od­na­leź­li furtę. Za­stu­ka­li trzy razy – po trzech od­de­chach drzwi roz­chy­li­ły się.

Wraz z ich wej­ściem do środ­ka roz­po­czął się prze­cią­gły, niski śpiew.

„Sanc­te Mi­cha­el Ar­chan­ge­le, de­fen­de nos in pro­elio…”

Wzdłuż drogi pro­wa­dzą­cej na dzie­dzi­niec stało kil­ku­na­stu mni­chów odzia­nych w czar­ne szaty. Nie ob­da­rzy­li przy­cho­dzą­cych spoj­rze­niem. Sta­rzec, na­praw­dę od­zy­skaw­szy siłę, sam ru­szył wzdłuż ko­ry­ta­rza utwo­rzo­ne­go z wy­so­kich mni­sich kap­tu­rów. Ry­cerz trzy­mał się tuż za nim.

„…con­tra ne­qu­itiam et in­si­dias dia­bo­li esto pra­esi­dium.”

Gdy po­su­wa­li się do przo­du, za­uwa­ży­li, że po­środ­ku dzie­dziń­ca stała drew­nia­na kon­struk­cja przy­po­mi­na­ją­ca małą łódź. Stary mnich do­łą­czył do śpie­wów i z jesz­cze więk­szą siłą kuś­ty­kał w stro­nę mo­nu­men­tu. Jakby spie­szył się na od­pły­wa­ją­cy sta­tek. Ode­zwał się dzwon, któ­re­go ude­rze­nia brzmia­ły w klat­ce pier­sio­wej. Wkrót­ce, gdy byli już nie­mal na dzie­dziń­cu, dwóch za­kon­ni­ków za­stą­pi­ło drogę ry­ce­rzo­wi.

“Im­pe­ret illi Deus, sup­pli­ces de­pre­ca­mur…”

– Musi iść sam – po­wie­dzie­li, a on się nie sprze­ci­wiał. Teraz do­pie­ro zwró­cił uwagę, że na pier­siach mni­chów, za­miast zwy­cza­jo­wych kru­cy­fik­sów, wi­sia­ły dziw­ne, okrą­głe amu­le­ty z wpra­wio­nym sza­fi­rem.

Gdy sta­rzec był już bli­sko łodzi, pod­szedł do niego za­kon­nik dzier­żą­cy w ręce wy­so­ką świe­cę. Prze­ka­zał ją sta­re­mu, a ten przy­jął ją wraz z bło­go­sła­wień­stwem.

Zaraz zna­lazł się na prze­dziw­nej łodzi, za­cu­mo­wa­nej na środ­ku dzie­dziń­ca.

Część mni­chów roz­po­czę­ła pro­ce­sję z ka­dzi­dła­mi.

„Tuque, Prin­ceps mi­li­tiae ca­ele­stis”

Hymn przy­brał na sile. Dym z ka­dzi­dła uno­sił się. Ale za­pach, który ude­rzał w noz­drza, nie był aro­ma­tycz­ny ani bal­sa­micz­ny.

Sta­rzec za­stygł w bez­ru­chu. Wzniósł oczy ku niebu.

“Sa­ta­nam alio­sque spi­ri­tus ma­li­gnos…”

Po chwi­li przy­ło­żył świe­cę do po­szy­cia stat­ku.

“…qui ad per­di­tio­nem ani­ma­rum…”

– Nie! – wrza­snął ry­cerz.

“in in­fer­num de­tru­de”.

Prze­rwać to.

Za­trzy­mać.

Ale oni byli licz­niej­si.

Po­pro­wa­dzi­li mło­dzień­ca w kie­run­ku bramy.

Wi­dział, że pożar szyb­ko zajął łódź. Pło­nął wy­so­kim ogniem o dziw­nej szkar­łat­no-czer­wo­nej bar­wie. Cha­rak­ter hymnu zmie­nił się. Mnisi za­wo­dzi­li teraz coś w gar­dło­wym, nie­zna­nym ję­zy­ku.

A sta­rzec bez ruchu tkwił w pło­mie­niach.

Wył w mę­kach.

Wstrzą­śnię­ty, wy­rzu­co­ny z eremu, ry­cerz od­da­lił się ka­wa­łek i wpa­try­wał się w ucho­dzą­cy znad klasz­to­ru czar­ny dym. Wiatr uno­sił go ku niebu. Zaraz jed­nak opa­dał w pusz­cze.

Nagle po­czuł coś za pasem.

Per­ga­min.

Roz­wi­nął go.

Cy­ro­graf nie zmie­nił się wcale.

A jed­nak.

Na dole.

Znik­nę­ła sy­gna­tu­ra mni­cha.

Było wolne miej­sce.