Cyganka

– Zło­ciut­ka, za­pnij mi perły na szyi, bo palce za grube – sły­szę, gdy od­wra­cam się w stro­nę szosy.

Kilka me­trów dalej stoi gra­na­to­wy mer­ce­des. Cha­rak­te­ry­stycz­ne logo – trój­ra­mien­na gwiaz­da, błysz­czy w pro­mie­niach stycz­nio­we­go słoń­ca. Do­sko­na­le znam się na mar­kach sa­mo­cho­dów. To je­dy­na rzecz, któ­rej na­uczył mnie oj­ciec, nie­ży­ją­cy od bli­sko dwu­dzie­stu lat me­cha­nik sa­mo­cho­do­wy. Taka sche­da po nim, myślę z prze­ką­sem. Oj­ciec pił na po­tę­gę. Je­dy­ne, co ro­zu­mia­łam z jego pi­jac­kie­go beł­ko­tu, to po­wta­rza­ne z pasją marki sa­mo­cho­dów. Czę­sto mnie z nich eg­za­mi­no­wał, aby potem chwa­lić się przed ko­le­ga­mi, że mała odzie­dzi­czy­ła po nim za­mi­ło­wa­nie do me­cha­ni­ki. Gła­skał mnie uty­tła­ny­mi w sma­rze, trzę­są­cy­mi się od al­ko­ho­lu, ła­pa­mi. Nie­na­wi­dzi­łam tego do­ty­ku. Wła­ści­wie to nigdy nie wi­dzia­łam ojca trzeź­we­go, ani wtedy, gdy przy­cho­dził do szko­ły, a ja usil­nie pró­bo­wa­łam się go po­zbyć, tłu­ma­cząc, że wy­cho­waw­czy­ni po­szła już do domu, ani wtedy, gdy leżał w szpi­ta­lu na wpół zżar­ty przez raka i wy­kra­dał pie­lę­gniar­kom spi­ry­tus sa­li­cy­lo­wy, by wypić go dusz­kiem w ubi­ka­cji.

– Zło­ciut­ka – po­wta­rza głos.

Który to już raz w ty­go­dniu? Stra­ci­łam ra­chu­bę. Prze­sta­łam li­czyć, gdy sy­tu­acja po­wtó­rzy­ła się po raz dwu­na­sty. Może nie po­win­nam prze­stać my­śleć o od­wró­ce­niu tego czar­ne­go sce­na­riu­sza? Prze­cież za­wsze jest na­dzie­ja… Do tej pory roz­ma­wia­ły­śmy przez okno od stro­ny pa­sa­że­ra, miało opusz­czo­ną do po­ło­wy szybę. Dziś Cy­gan­ka lekko uchy­li­ła drzwi. A więc coś się zmie­ni­ło. Nie­wie­le, ale jed­nak! Jeśli skon­cen­tru­ję się na szcze­gó­łach, może zdo­łam do­strzec wię­cej ta­kich od­stępstw.

– Zło­ciut­ka, po­dejdź tu na chwi­lę – mówi przy­mil­nie. – Pomóż czło­wie­ko­wi w po­trze­bie.

Za pierw­szym razem ule­głam od­ru­cho­wi czy­sto ludz­kie­mu. Chcia­łam pomóc. Nawet prze­ło­ży­łam to­reb­kę na lewe ramię i zer­k­nąw­szy na ze­ga­rek, zro­bi­łam krok w kie­run­ku mer­ce­de­sa. Matka cze­ka­ła na mnie od go­dzi­ny. Znowu bę­dzie ma­ru­dzi­ła, że nigdy mi się nie spie­szy. Ostat­nio ma­ru­dzi­ła zbyt czę­sto. De­ner­wo­wa­ło ją wszyst­ko. A to nie ta pi­ża­ma, a to man­da­ryn­ki za kwa­śne, szpi­tal­ne je­dze­nie nie­do­bre, córka cią­gle za­pra­co­wa­na, przy­cho­dzi zbyt rzad­ko i tylko na kilka minut. Nie dba o matkę tak, jak matka dbała kie­dyś o nią. Za każ­dym razem to samo. Aku­rat ten motyw nigdy nie zmie­nia się w czar­nym sce­na­riu­szu. Czy gdy­bym po­de­szła do sa­mo­cho­du i po­chy­li­ła się nad starą, pró­bu­jąc za­piąć te cho­ler­ne perły, matka mar­twi­ła­by się moją długą nie­obec­no­ścią? Czy uchro­ni­ło­by to przed śmier­cią tamtą ko­bie­tę? Tamta ko­bie­ta miała dziec­ko, ja nie mam dzie­ci. Nigdy nie chcia­łam mieć.

– Zło­ciut­ka – głos na­le­ga.

Coś za­czy­na się dziać.

Nasze spoj­rze­nia spo­ty­ka­ją się na uła­mek se­kun­dy. Ma czar­ne, smut­ne oczy. Sta­rość nie ode­bra­ła im bla­sku. Są pięk­ne. Nie do­strze­gam w nich nic, co mo­gła­bym zin­ter­pre­to­wać jako ostrze­że­nie, żad­ne­go cie­nia, naj­mniej­szej rysy. Cy­gan­ka musi być mi­strzy­nią ka­mu­fla­żu.

– Po­dejdź, zło­ciut­ka – po­wta­rza i wy­cią­ga rękę w moją stro­nę, eks­po­nu­jąc perły dla uwia­ry­god­nie­nia proś­by.

Dłoń trzy­ma­ją­ca bły­skot­kę jest długa i smu­kła, po­wle­czo­na po­marsz­czo­ną skórą o od­cie­niu bursz­ty­nu. Szpi­cza­ste pa­znok­cie czer­wie­nią się na tle sza­re­go futra, w które ubra­na jest Cy­gan­ka. Wszyst­ko zdaje się krzy­czeć:

– Po­dejdź bez obawy! Bo­ga­ci Cy­ga­nie nie krad­ną, jeż­dżą wy­pa­sio­nym mer­ce­de­sem, ich ko­bie­ty noszą futra i mają perły! Nie muszą kraść!

– A pani syn? – prze­no­szę wzrok na sie­dzą­ce­go obok sta­rej Cy­ga­na. – Dla­cze­go on nie po­mo­że?

Jest przy­naj­mniej dwa razy młod­szy od niej. Okrą­gła twarz, duży nos i usta, małe, ka­pra­we oczka nie wzbu­dza­ją za­ufa­nia. Jest w nim coś ta­kie­go, co z miej­sca na­ka­zu­je za­cho­wać ostroż­ność. Uśmie­cha się de­li­kat­nie, lecz jakby od nie­chce­nia. Musi już wie­dzieć, że tym razem nic nie wskó­ra­ją. Jego uśmiech zdaje się mówić: Nie ma sensu silić się na coś wię­cej.

– Nie wziął oku­la­rów – mówi stara, mru­żąc oczy.

Ona też już się do­my­śla. Śle­dzi każdy mój ruch.

– Ślepy nie po­wi­nien sia­dać za kie­row­ni­cę – stwier­dzam, mi­mo­wol­nie się­ga­jąc do kie­sze­ni kurt­ki.

Nie, nie po te­le­fon, ot tak, po pro­stu, zwy­kły od­ruch za­kło­po­ta­nia. Sły­szę trzask za­my­ka­nych drzwi. Cygan szyb­ko wci­ska sprzę­gło, wbija bieg i zer­k­nąw­szy w bocz­ne lu­ster­ko, daje gazu. Sa­mo­chód rusza do tyłu. Po­win­nam ich za­trzy­mać, od­dy­cham tylko z ulgą. Chwi­lę potem roz­le­ga się huk…

Wkrót­ce osa­czą mnie wąt­pli­wo­ści i po­czu­cie winy. Ko­lej­ny raz stchó­rzy­łam. Po­ja­wi się strach, nie­zno­śny, do­kucz­li­wy, wy­ci­ska­ją­cy z serca wszyst­ko, co ważne, kur­czą­cy je do wiel­ko­ści piłki ping­pon­go­wej, małej, kru­chej, pu­stej w środ­ku. Wszyst­ko po­wró­ci. Na­stęp­na szan­sa wkrót­ce. Czy dam wtedy radę? Za­da­wa­łam sobie to py­ta­nie już ty­le­kroć, za każ­dym razem obie­cu­jąc, że dam. Dam radę! Tym­cza­sem ko­lej­ny raz stchó­rzy­łam. Jak prze­rwać to błęd­ne koło, ciąg wciąż po­wta­rza­ją­cych się zda­rzeń?

***

Jem obiad, na­le­śni­ki z serem, moje ulu­bio­ne. Jest cie­płe, przy­tul­ne po­po­łu­dnie. Po­po­łu­dnie spę­dzo­ne wśród swo­ich. Po­wie­trze drży. Ro­dzi­na jest naj­więk­szą war­to­ścią, po­wta­rzam w my­ślach jak man­trę. Nie wolno mi o tym za­po­mi­nać, ina­czej prze­pad­nę, zginę wśród mgły. Tyle razy sły­sza­łam te słowa. Lu­dzie umiesz­cza­ją je na trans­pa­ren­tach. Ro­dzi­na naj­waż­niej­sza! Po­win­nam wy­ta­tu­ować to sobie na skó­rze.

– Halo, tu zie­mia! – sły­szę we­so­ły, do­brze zna­jo­my głos. – Może wy­bra­li­by­śmy się na za­ku­py?

Nie zno­szę za­ku­pów, ale Adam o tym nie wie. Chce spra­wić mi przy­jem­ność. Nowy ciuch po­lep­sza sa­mo­po­czu­cie każ­dej ko­bie­ty. Te­le­wi­zyj­ny slo­gan. Dzia­ła jak kie­li­szek bran­dy. Po­bu­dza. Ku­pi­my kilka blu­zek, bie­li­znę, głów­nie dla mnie. Ko­lej­ne rze­czy na wie­sza­ku w sza­fie, ko­lej­ne, któ­rych nigdy nie za­ło­żę.

– Tak, jedź­my – od­po­wia­dam.

Robię to dla niego. Nie za­słu­żył na praw­dę. Źle… Nie za­słu­żył na ból, a praw­da by­ła­by bo­le­sna. Ca­łu­je mnie w czoło, potem w szyję. Od­su­wam się, de­li­kat­nie, niby żar­tem. Prze­ły­kam ostat­ni kęs na­le­śni­ka, idę do ła­zien­ki, myję ręce, twarz. Spo­glą­dam w lu­stro. Obce oczy, maska. Trud­no ją zmyć, staje się to coraz trud­niej­sze.

Je­steś mi­strzy­nią ka­mu­fla­żu  jak ta Cy­gan­ka, myślę, od­wra­ca­jąc się od lu­stra. Jest mi nie­do­brze. Czuję na­pły­wa­ją­cą falę mdło­ści. Brzuch pul­su­je. Go­rą­co, coraz go­rę­cej. Pot. Nogi słab­ną. Nie chcą mnie dźwi­gać. Nie­po­trzeb­ny strup ciała. Sia­dam na ta­bo­re­cie i po­chy­lam się, kulę jak gą­sie­ni­ca do­tknię­ta źdźbłem trawy, mała, zie­lo­na, wy­stra­szo­na, która tylko to po­tra­fi, ucie­kać, kryć się w sobie, nic wię­cej. Je­stem tchó­rzem.

– Ko­cha­nie – sły­szę zza drzwi. – Ko­cha­nie, długo jesz­cze? Którą ci wziąć to­reb­kę?

Wszyst­ko jedno… Jest mi wszyst­ko jedno! Nie mogę mu tego po­wie­dzieć. Za­miast głę­bo­ko od­dy­chać, za­ci­skam usta. Muszę po­cze­kać.

– A może ple­cak? Ten po­ma­rań­czo­wy… – głos nie daje spo­ko­ju, wwier­ca się w świa­do­mość, zdaje się tra­fiać w każdy nerw.

Za­ty­kam uszy. Nie po­ma­ga.

– Ko­cha­nie?

Po­win­nam się ode­zwać. Adam nie lubi, gdy mil­czę. Mó­wie­nie jest dla niego ob­ja­wem zdro­wia. Mil­cze­nie nie­po­koi, za­trwa­ża.

– Mów do mnie – upo­mi­na się za­wsze.

– Ale co? – pytam. – Co mam mówić?

– Nie wiem! Po pro­stu mów! Co w pracy? Jak się czuje twoja matka? – tłu­ma­czy wy­raź­nie zde­ner­wo­wa­ny. – Wszyst­ko jedno co! Lubię, gdy opo­wia­dasz o sobie, o nas…

O nas… Tam, gdzie utknę­łam, nie ma nas, jest za to ból, strach i szan­sa, aby z tym skoń­czyć.

– Zaraz wyjdę – uspo­ka­jam go. – Wy­cze­szę włosy, po­ma­lu­ję usta.

– Bez tego je­steś pięk­na.

Wiem, że się uśmie­cha, gdy to mówi. Dow­cip­ku­je. Do­brze. Znowu się udało. Coraz trud­niej…

***

Je­dzie­my ru­chli­wą szosą. Przed i za nami ka­wal­ka­da brud­nych aut. Po­wie­trze szare, przy­mglo­ne, cuch­ną­ce spa­li­na­mi. W radiu śpie­wa Cze­sław Nie­men, "A my, jak we śnie, jak we śnie, jak we mgle." Do­słow­nie. Jak we mgle…

– Szef dał mi urlop – mówi nagle Adam. – To tylko czte­ry dni, ale może byśmy gdzieś wy­je­cha­li? Chyba naj­le­piej w góry, co? W Biesz­cza­dy?

Mówić, trze­ba mówić, żeby uśpić jego czuj­ność. "Na co nam świat, na co czas, to wszyst­ko trwa obok, obok nas". Lubię tę pio­sen­kę.

– Na co nam świat, na co czas… – po­wta­rzam szep­tem, a potem już gło­śno: – Wspa­nia­le!

Mam suchy, drew­nia­ny głos. Adam zerka na mnie. Jeden, dwa, trzy, liczę w my­ślach. Coś go za­nie­po­ko­iło. Szyb­ko od­wra­cam twarz. Pa­trzę za okno. Na pła­chet­ce brud­ne­go śnie­gu stad­ko wron, a może gaw­ro­nów, nigdy ich nie roz­po­zna­ję. Chcia­ła­bym, że­by­śmy się za­trzy­ma­li. Chcia­ła­bym po­pa­trzeć na nie przez chwi­lę, ale nie, le­piej nie.

– Nie cie­szysz się? – pyta Adam, a ja za­czy­nam pa­nicz­nie szu­kać słów. Zgu­bi­łam wszyst­kie, mam pustą głowę.

– Alu, mów do mnie…

***

I znowu to samo. Ośle­pia­ją­cy blask stycz­nio­we­go słoń­ca. Zmar­z­nię­te grud­ki śnie­gu chrzęsz­czą pod sto­pa­mi. Je­stem po pracy. Spie­szę się. Matka od­cho­dzi pew­nie od zmy­słów. Mam dla niej w to­reb­ce coś spe­cjal­ne­go, książ­kę, stary ro­mans Ste­pha­nie Lau­rens. Ner­wo­wo się­gam do kie­sze­ni, wy­cią­gam te­le­fon i spo­glą­da­jąc na ekra­nik, przy­spie­szam. Jest już późno. Sły­szę dźwięk ha­mu­ją­ce­go nie­opo­dal sa­mo­cho­du, trzask otwie­ra­nych drzwi.

– Zło­ciut­ka, za­pnij mi perły na szyi, bo palce za grube – roz­le­ga się zna­jo­my, pi­skli­wy głos Cy­gan­ki.

Nie pa­trzę w jej stro­nę. Czar­ne, smut­ne oczy mo­gły­by po­zba­wić mnie od­wa­gi. Pod­cho­dzę bez wa­ha­nia. Na ustach sta­rej wy­kwi­ta uśmiech bez­mier­nej ulgi. Ryba bie­rze. Zło­ciut­ka ryba. Tego wła­śnie pra­gnę­ła – szyb­kiej re­ak­cji do­bre­go, na­iw­ne­go serca… Serca, które łatwo można oszu­kać.