Dzień dobry.
Oto mój oficjalny debiut, nie tylko na stronie Nowej Fantastyki, ale w ogóle w karierze pisarskiej, która zaczęła się dosłownie przed chwilą. Chciałbym tu zostać na dłużej, pisać i komentować, ale realistycznie patrząc: istnieje duża szansa, że już na starcie najem się wstydu, zniechęcę wszystkich do czytania na najbliższy kwartał, a mi pozostanie tylko osunąć się w cień jako cichy czytelnik. Tak czy siak, będę wdzięczny za każdą próbę przeczytania. Pozdrawiam i życzę miłego dnia.
Pewnego kwietniowego dnia światło w naszym domu zgasło. Tak po prostu, zostało raptownie stłamszone. Opuściło nas. Odeszło i, zwyczajem innych zmarłych, nigdy już nie powróciło. Ktoś ostatni raz przydusił wyłącznik, zniszczył go, a potem wyrzucił na stos innych, bliźniaczo potraktowanych świateł. I zapanowała czerń.
Pamiętam tamten czas mgliście, jak przez żałobny woal narzucony omyłkowo na żywego. Wczesne dzieciństwo oglądałem z trumiennym kirem na oczach. Pierwsze wspomnienie? Przebłyski twojej sylwetki zgiętej nad stolikiem, dłoń tłumiąca usta, ciało drżące w bezgłośnym płaczu. Podszedłem chwiejnie, chciałem się przytulić, ale ty mocno mnie odepchnęłaś. Upadłem. Potem wspólny szloch. Tylko tyle mogłem. Dopiero kilka miesięcy później zacząłem mówić.
Nie pamiętam pierwszych słów, ale pamiętam pierwsze pytania: co z tym światłem? Jak mogło się to stać?
Nie znosiłaś tego. Nie znosiłaś, gdy gadałem. Zbywałaś mnie machnięciem ręki. Prychałaś. A gdy miałaś w sobie dość siły, tłumaczyłaś, że od tamtego kwietnia odeszło każde światło i każdy człowiek, który w świetle tym na człowieka nie wyglądał…
– … A jeśli nie ma ludzi – szeptałaś z nieukrywaną goryczą – to i światła nie będzie.
– U nas też go nie ma, a żyjemy – dociekałem.
– Bo istnieją losy, które tylko z pozoru przypominają śmierć, a są od niej stokroć gorsze.
Cisza. Oczywiście po mojej stronie. Nic już nie dopowiem. Były to słowa ostateczne. Takie, pod którymi uginają się wszystkie kolejne.
Od śmierci światła minęło szesnaście lat. Przez półtorej dekady nigdy nie zapaliłem świeczki. Gdy się ściemniało, wracaliśmy z pola i siedzieliśmy cicho albo kończyłaś mnie uczyć, po czym szliśmy spać. Dzięki tobie, jako nieliczny w okolicy, umiałem czytać. Jedynie gdy nauczałaś, widziałem twój uśmiech – choć nigdy nie był skierowany do mnie. Czasem jednak, bardzo rzadko, gdy myślałaś, że już śpię, czułem na głowie lekki, niemal niepewny dotyk twojej dłoni. Szybko ją cofałaś, jakbyś się sparzyła. Miałem wrażenie, że tęskniłaś za dawnym życiem. Życiem beze mnie, sprzed śmierci światła, kiedy jeszcze nauczałaś w Rubavu.
Wieczorami mogłem jedynie czekać na rosnący z nocy na noc księżyc, sączący się przez dziury w falowanej blasze dachu. Dawał sporo czasu na myślenie. Co może być nie tak z głupim światłem?
Pracowałem, pomagałem i próbowałem zrozumieć, co widziałaś w nim złego. Może nie chciałaś, żebym w poświecie dostrzegał, jak słabniesz? Widziałem to jednak za dnia. Na twojej skórze, w spowolnionych ruchach, w tym, jak coraz mniej bolały twe uderzenia kijem. Tak czy inaczej, jedyne światło, jakie musieliśmy znosić, było naturalne. W nocy sztucznie przedłużaliśmy ciemność. Żadnych świec ani lampek.
Kilka lat temu podłączyli nam nawet prąd, ale dla ciebie równie dobrze mógłby nie istnieć. Zupełnie jak ja.
Byliśmy na przekór sąsiadom. Oni podłączyli. Oni lubili jasno. „Gdzie jest jasno, jest dobro” – powtarzałaś z pogardą. – „W świetle by mnie zobaczyli. Dowiedzieli się, kim jestem. I zabili”.
Tylko w ciemności byłaś jak oni. Pot cuchnął jednako, bez względu na to, kim się urodziłaś. Gdy było ciemno, byłaś nikim. Nie należałaś do tych ani – broń Boże – do tamtych. Ale mogłaś tak żyć tylko po zmroku, bo w dzień znów stawałaś się karaluchem.
Przeważnie kończyłaś tę historię gęstym splunięciem: „to wasza wina”. A z wylewanej mi na twarz plwociny rozsmarowywałaś drugie słowo, zmieniając napis na czole z „wasza” na „twoja”.
Opowiadałaś to codziennie przed snem. Bajkę z morałem. Że jestem synem swojego ojca. Człowieka, którego nigdy nie poznałem.
Pytałem o niego. Ty wolałaś mówić o winie.
Pewnie mówiłabyś dalej, gdybyś nie zniknęła w ciemności.
Wyszedłem twoim śladem, ale ciebie już nie zastałem. Wstąpiłem na ciemny przestwór korytarza. Na jego końcu dostrzegłem drzwi obszyte pomarańczową łuną, za którymi nieudolnie chowało się obce światło. Ognisty prostokąt. Kontur w oddali. Niezgaszony z tego samego powodu co zawsze.
Nie mogłem tego tak zostawić. Trzeba było stłamsić niepotrzebny blask i choć przez resztę nocy dać ci zapomnieć, że to ja byłem twoim najgorszym powodem.
Pewnie dlatego wyszłaś. Byłaś zła, bo nie zgasiłem tego pokoju. Z jego kierunku dobiegały głosy i szmery, wtórujące stłumionym jękom. Każdy dźwięk przyciemniał poświatę drzwi, jakby ktoś do nich przydreptywał, dotykał klamki, ale nigdy jej nie naciskał.
Co do jasnej…? Przecież ona już śpi.
Po kręgosłupie przebiegł mi dreszcz, ale ciekawość wzięła górę. Lodowata, ziemista posadzka dodawała moim bosym stopom tempa. Każdy krok lżejszy i, w blasku sączącego się światła, widoczniejszy od poprzedniego. Jęki z zapalonego pokoju niosły się długim echem, z każdym stąpnięciem głośniejsze, jakbym gniótł coraz to młodszą główkę. Ryk, płacz i tchnienie, zapętlone w ułamkach sekund. Jak zdeptane ciemię. Szedłem po ich rzędzie, wydeptując rytm dobiegający zza drzwi. Jedna noga – jęk. Druga noga – jęk. Kolejna – i znów jęk. Czy to na pewno stamtąd? Nie wiem. Gonię czy uciekam?
Dwie siły pchały i ciągnęły mnie w tym samym kierunku. Wymykałem się ciemności, by wdepnąć w sidła czegoś mroczniejszego.
Aż w końcu krok, a spod niego nikły pisk, po którym – jak na rozkaz niezręczności – zapadła kompletna cisza. Koniec kroków. Młodszej czaszki już nie było.
Na szczęście dotarłem wcześniej. Tylko drewno w zawiasach dzieliło mnie od… No właśnie, od czego? Pomarańczowy obrys okazał się nie tyle zamkniętymi, ile wąsko uchylonymi drzwiami. Za nimi, wraz z feralnym stąpnięciem, wszystko umilkło, nieśmiało zapraszając mnie na drugą stronę. Nie ufałem ani światłu, ani dźwiękom, ale w coś wierzyć trzeba było. Zawierzyłem więc temu, co niewidoczne. Przysłuchiwałem się uważnie. W bezruchu wyczułem wieczorny świst przeciągu, cykanie robactwa, kojący szum starych akacji i zamarłe echo. Usłyszałem, jednym słowem, ciszę. Jakby powietrze razem ze mną wstrzymało oddech.
Ściany się wyprostowały, falowany dach wygładził i tylko drzwi pozostawały niewzruszone, luźno trzymając się zawiasów. Tak blisko mnie. Zachowaj spokój. Dech, wydech. Dech, wydech.
Aż wreszcie zarejestrowałem coś niepokojącego. Miarowy dźwięk. Dudnienie, kołatanie. Znajome uczucie.
No tak… To tylko serce łomoczące w piersi. Krew pulsowała wewnątrz głowy, mózg próbował wystrzelić przez skronie. To byłem tylko ja i strach, przylepiony do spoconej skóry. Upijał się mną jak nieusuwalny pasożyt. Wysysał osocze, ciągnął żyły, wplątywał w kości, ale nie dałem mu się nasycić. Zacisnąłem pięści, gniotąc go w sobie. Niech uschnie z głodu. Walczyłem z nim przy rwącym tętnie, a za drzwiami i przed oczami pociemniało. Jakby dwie ciemności złączono w jedną. Jakie osobliwości kryły się za tym progiem, że to nie mnie, lecz światłu przestawało bić serce? Może właśnie tu oddzielało się życie od śmierci?
Wystarczył jeden krok, by się o tym przekonać. Zbliżyłem głowę. Już prawie przywierałem do drewna, już prawie dotykałem, już pchnąć chciałem, gdy nagle ciszę rozdarł krzyk:
– Leż!
Strzelił jak grom. Niski, męski głos.
Odchyliłem raptownie głowę, jakbym dostał w żuchwę, ale zaraz potem poczułem, że oberwałem rykoszetem. To nie było do mnie. Adresat był gdzieś tam, w pokoju.
– Leż, powiedziałem!
Znów grom, trzask, a po nim łomot opadającego ciężaru.
– Chcę usłyszeć, jak błagasz. No dalej!
Kolejny dźwięk, jakby łamanego drewna.
– Nigdy nie słyszałem błagającego karalucha. Błagaj. Na kolanach. Postaraj się… Może mi stanie i ta miotła nie będzie potrzebna.
Zachrypłe śmiechy.
Ilu ich tam jest?
– Nie… ni… błag… nie…
Ledwie dosłyszalne kobiece zawodzenie. Przypominało wycie kopanego psa, wydawane z nadzieją, że któreś skomlenie zabrzmi dla nich jak ludzkie błaganie. Poczułem duszność. Złapałem się za brzuch. Co robić? Czy oni ją…? Czy to nie jest czasem głos…?
W przypływie odwagi, gwałtownie sięgnąłem dłonią, by uchylić drzwi.
Nagle błysk. Niemy piorun.
Kontakt z klamką zmienił coś niezrozumiałego. W jednej chwili lament ustał. Głosy umilkły krótkim echem. Pogłos strasznej wymiany uciekł. Scena uległa zapomnieniu jak stary akt, schowany za kurtyną tylko po to, by mógł odegrać się nowy. Próg przekroczony, drzwi za mną zamknięte. Co tu się działo?
Słyszałem teraz ożywione rozmowy, przeplatane salwami śmiechu. Mrok korytarza rozpłynął się. Wszechobecna biel wypełniła przestrzeń. Światło żarówki białą strzałą przeszyło mi oczy i wnet ujrzałem ból. Natychmiast przyłożyłem do nich rękę, jakbym chciał z czaszki pocisk wyjąć albo zasłonić przed kolejnymi świetlistymi grotami. Ale i do strzał się człowiek oswoić może, jeśli dane mu tylko żyć po nich będzie.
Wyjrzałem więc spomiędzy palców, odsłaniając rozmazane, ale zaskakująco spore wnętrze, noszące wszelkie znamiona dziennego pokoju. Na jego środku stał okrągły stół, a znad niego ciepłą falą płynął do mych nozdrzy zapach fasoli, manioku oraz woń ziemistej urwagwy.
Przy białych plastikowych siedziskach stołowały się niewyraźne postacie. I mama…? Reszta mieniła mi się mglistą poświatą, ale jej obraz wyryty miałem w głowie tak głęboko, że choćbym powieki zamknął, to pod nimi by na mnie czekała. I teraz, w jasnej ślepocie, ją jedyną widziałem wyraźnie. Czyli to był jej głos. Ale jak? Gdzie ten człowiek, który ją…?
– O, wreszcie jesteś! Zaczęliśmy się już niepokoić. Proszę, dołącz do nas.
Przemówił dziwnie znajomym tonem siedzący obok mojej mamy nieznajomy i wskazał na wolne krzesło. Jego twarz… Mrugnąłem kilkukrotnie, ale wciąż jawiła mi się jako rozwodniona plama. Pozostali, a było ich razem z serdecznym obcym chyba pięciu, prowadzili niezmącone rozmowy, najwyraźniej akceptując moją obecność.
Kim oni byli… ci ludzie?
Już na starcie miałem gorszą pozycję, nikogo nie poznawałem po samych obrysach, lecz oni – a co najmniej on – sprawiali wrażenie wręcz przeciwne.
Usiadłem niepewnie, dwukrotnie przymierzając do tego uda. Dosunąłem się do stołu świecącego pustkami, a wraz z szuraniem siedziska zapadła cisza. Wszystkie pięć plam skierowało się na mnie. Ja, zawstydzony, spojrzałem na mamę, a ona w moje zakłopotane oblicze z taką obojętnością, taką nijakością, jakby ktoś wydłubał mi gałki i wstawił w ich miejsce oczy obcego jej syna.
Czy tliła się w niej emocja inna niż apatia? Jej rysy widziałem dokładnie, ale ciężko było coś z nich wyczytać. Znów była poirytowana? A może smutna? Dlaczego nic nie mówiła?
W końcu zwróciła twarz ku mężczyźnie obok, a reszta, jakby poruszona jej gestem, podjęła przerwane rozmowy. Co się tutaj wyprawiało?
– Mama? – wykrzesałem tylko.
Nie zareagowała. Zapewne nie słyszała, zaabsorbowana słowotokiem gościa po swojej prawej. O czym oni w ogóle rozmawiali? Oni wszyscy. Zbitek pojedynczo znajomych słów, wypowiadanych w obcych mi zdaniach. Próbowałem skupić się na jednej wymianie, ale na darmo. Nic nie rozumiałem. Same męskie głosy. Mama tylko słuchała.
Czy oni robili to specjalnie?
Znów duszności. Przetarłem oczy, ale jakby łzy mi parowały, wszystko było za mgiełką. Proszę, niech się już to skończy… Może zemdleje i wszystko samo się rozwiąże? Ach, zgasić światło, niczego innego nie pragnę. Zgasić, zabić, zniknąć.
Nie. Choć raz w życiu zrób coś dobrego. Musiałeś ją zabrać. Trzeba było tylko wstać i ją stąd wyprowadzić. Ale dlaczego nie mogłem? Bo nie chciałem.
Nie, nie mogłem.
Ale dlaczego? Bo nie.
Nie, nie wiem.
A może lubiłem bezsilność? Wystarczyło trwać, a wszystko przejdzie przeze mnie. Przestań. Przestań… Przestań!
– Mamo! – zawołałem stanowczo, uciszając towarzystwo.
Znów nieostre spojrzenia spoczęły na mnie, a ich natłok, skupienie i siła prawie odepchnęły mnie od stołu. Patrzyli tak przez dłuższą chwilę.
– Ona ci nie odpowie – powiedział któryś z siedzących przy stole, lecz nie zdążyłem wychwycić który.
Zignorowałem komentarz i, chcąc przebić się tylko do niej, podwoiłem wysiłki. Widziałem jej twarz: zmęczoną, pociągłą, z cieniem głębokiej szramy ciągnącej się od czoła jak suche koryto rzeki. Ani drgnęła. Unosiła się jakby w letargu, spoglądając gdzieś w przestrzeń za mną.
Co jej się stało? Ach, tylko ją stąd wyrwać. Tylko to się liczy.
– Mamo… Proszę, ocknij się… Odpowiedz, cokolwiek… Coś ci zrobiłem?
Bez reakcji. Jakbym grochem o mur rzucał.
– To, co miałeś jej zrobić, już dawno temu zrobiłeś – przemówił głos.
– Więc co się tutaj dzieje? Dlaczego nie zwraca na mnie uwagi? Kim wy ludzie jesteście?
– Ludzie? Chyba nie wszyscy – odrzekł drwiąco.
Ostatnie zdanie pozwoliło mi wreszcie złapać nadawcę. Wypowiadał on słowa, stukając paznokciem o blat stołu.
Nie rozumiałem, co ma na myśli, dopóki pierwszy raz mu się nie przyjrzałem, przesuwając wzrok z grubego palca na twarz. I to w zasadzie nie tylko jego. Ich wszystkich, nagle tak wyraźnych.
Nie były to ludzkie oblicza.
Uśmiechali się, odsłaniając zęby małe, liczne, ciemnożółte, nieregularnie rozstawione, jakby rosły im same kły skruszone. Oczy mieli smoliste, podobne do płytkich odwiertów pod brwiami, składające się tylko ze źrenic naciągniętych na całość, jak dwie otchłanie pochłaniające wszystko, co z tęczówek barwne i w białkach jasne. Na skórze zaś wysmarowana ciemna maź, pot gęsty, ściekający, lśniąco bordowy, niezaschnięty niczym u płazich szkarad, tak że ich hebanowa skóra nabierała złowrogiego połysku przy każdym ruchu.
Ubrań, przynajmniej na torsach, nie mieli. Siedzieli z gołymi, paskudnie wykrzywionymi żebrami.
Jak mogłem nie zauważyć tego od razu? Przez tę chwilową, mglistą zaćmę? Zmienili się teraz czy zawsze tak wyglądali?
Próbowałem wstać. Niestety. Szukałem, ale nie odnalazłem siły, aby unieść swój strach. Przyciskał moje ciało do krzesła.
Co robić? Krzyczeć? Do kogo?
– Spokojnie. Przecież tylko rozmawiamy. Czego się tak trzęsiesz na nasz widok, jak zasrany białas? – Zirytował się mężczyzna, ale po kilku seriach fal opadających rytmicznie palców na blacie wyrównał oddech i kontynuował znacznie zimniejszym tonem. – Nie. Ty jesteś kimś znacznie gorszym.
Aż dreszcz mnie przeszedł. Brzmiało to jak jedno z tych stwierdzeń, które z pozoru nic nie znaczą, ale ukrywają to, czego wysłuchiwałem od zawsze. Szyfr, do którego jedynym kluczem była nienawiść. Mama często w ten sposób do mnie mówiła, dlatego już od najmłodszych lat rozumiałem każdą jej obelgę. Zwykły kod pogardy.
Przełknąłem ślinę.
– Czego chcecie?
Bezskutecznie szamotałem kończynami spętanymi przerażeniem, przypominając usidłaną zwierzynę, ale mojemu rozmówcy najwidoczniej konwulsje już nie przeszkadzały.
– Chcę, byś zasiadł z nami do wieczerzy. Byś zjadł. Porozmawiał. – Mężczyzna począł drapać się w zamyśleniu po gadziej szyi. – A ty? Czego chciałeś? Dlaczego się tu zjawiłeś? Chyba nie zwabiły cię wonie naszych pysznych dań?
Wskazał na parujące gary i misy w ciemnym rogu pokoju.
– Chciałem… Chciałem tylko zgasić światło – rzekłem bardziej do siebie niż do niego.
Zaśmiał się gardłowo. Głośno, ale nie teatralnie. Rozbawiłem go czymś takim? A może to ja go śmieszyłem? Nie wyglądał na łatwego do rozśmieszenia, choć teraz rżał wniebogłosy.
Ten przyduszony rechot. Kojarzyłem go. Ale do kogo należał? Przypatrzyłem się obślizgłemu licu mężczyzny. On również, mimo weselnego uniesienia, nie odrywał ode mnie bijących pustką węgielków. Wejrzałem w otchłań. Nie. Nie wytrzymałem i spuściłem wzrok, przyznając, że głos mogłem słyszeć, ale nigdy kogoś tak paskudnego w swoim życiu nie widziałem.
– Nie poznajesz mnie, co? – Spoważniał nagle.
Nie odpowiedziałem.
– Mamusia poznała mnie od razu… Choć z nią mieliśmy okazję poznać się… dogłębniej.
Znów wypuścił charakterystyczne charknięcie i powoli przejechał dłonią od czoła do brody, jakby wycierał pot, chował zmęczenie, a przy okazji odsłaniał inną twarz, a może tą samą, tylko w ludzkiej postaci. Nie wierzyłem.
Przecież była to twarz naszego sąsiada, Bizimany. Ten śmiech. Niepodrabialny śmiech.
– Co się panu stało?
– Ja się stałem.
– Dlaczego pan tak wygląda?
– Zawsze tak wyglądałem. Za często gasisz światła, chłopcze.
– Muszę gasić światła.
– Bo ci tak powiedziała?
– Jest moją matką, słucham jej.
– Już nie musisz.
– Dlaczego nic nie mówi?
– Ona nie ma tu głosu.
– Ale…
– Nie ma. Brzydzi mnie ciepło, jakim ją darzysz. Nie czujesz, jak twój członek moczy się w gównie?
– Nie… Nie rozumiem… Dlaczego pan… Czego pan chce?
– Oczywiście, że rozumiesz. Jesteś głupcem, ale nawet gdybyś zgasił wszystkie światła i został w dodatku ślepcem, to w dowodzie będziesz miał tylko i wyłącznie…
– Nie, niech pan przestanie…
– A to dlaczego, jesteś przecież…
– Nie chcę tego słuchać!
Przerwałem mu gwałtownie. Sąsiad zmarszczył czoło na tę uniesioną reakcję.
– No, no. Ładnie się schowałeś. Myślisz, że po ciemku cię nie ma? Wyssałeś to z mlekiem matki, co? Tylko ona chowała się w strachu o życie, a ty?
– Przestań…
– Przecież słyszałeś to od niej każdego dnia. Co ty próbujesz sobie teraz wmówić? Że wystarczy się wyprzeć? Bo skąd te wszystkie gadki o śmierci światła, o gaszeniu i zapalaniu. Ten podział na „tych” i „tamtych”? Dlaczego nie nazywasz rzeczy po imieniu? Wiesz przecież, dlaczego matka cię bije.
– Przestań…!
– Jesteś Hutu. Zawsze byłeś i zawsze będziesz.
– Nie, nie chcę…
– Ależ tak. Tym właśnie jesteś. Twoje myśli… o zdeptanych czaszeczkach…
– Skąd ty?
– Dziecko Tutsi nie ma takich myśli.
– To… to nie myśli… To z opowieści mamy.
– Ty sam podświadomie wiesz, kto jest karaluchem, wiesz, kogo trzeba zdeptać. Nie ona sprawiła, że w twych żyłach płynie nasza krew.
– Ja… ja się tego wyrzekam…
– Nie wyrzekaj się ojca swego! Bądź lepiej wdzięczny, chłopcze, żeś jak on Hutu.
– Zna… znałeś go?
– Znam. – Rozłożył serdecznie ręce i uśmiechnął się. – Przywitaj się z tatusiem.
– Nie… to nie możliwe. Nie jesteś moim ojcem.
– To prawda. Jestem jednym z twoich ojców. Było nas wtedy pięciu. – Wskazał na resztę siedzących. – Więc mając do czynienia z wiadrem na spermę. – Położył dłoń na ramieniu mamy. – Ciężko powiedzieć, które nasienie cię ulepiło.
Rozdziawiłem usta. Kłamał, musiał kłamać. Dotykał mamę, gadał te bzdury, a ona siedziała w bezruchu jak skorupa, której wypatroszono wszystko z wyjątkiem serca.
– Opowiedziała ci tyle historii, a o tym nic? No nieładnie, nieładnie… A mówiła ci o reszcie swojej rodziny? Też nie? Musisz ich koniecznie poznać! W końcu są już tatusiowie, jest mamusia, czas spotkać się z resztą familii…
Wyciągnął spod stołu zardzewiałą maczetę, wyszczerbioną jak uśmiech, jaki za nią chował, i oparł ją o blat z namaszczeniem godnym najświętszych relikwii.
– Ale najpierw – zaczął uroczyście – zjedzmy coś.
Płaską stroną ostrza stuknął dwukrotnie o stół.
Na dźwięk nietypowej komendy czterech pozostałych mężczyzn wstało i podeszło do ciemnego kąta z parującymi garnkami, kamiennymi deskami i zestawem talerzy. Zaczęli się przy nich krzątać z wdziękiem wygłodniałych kundli wpychających pyski do jednej misy.
Porażony władczością sąsiada, łypałem na ten rupieć, który równie dobrze na kupie złomu by leżał, niżli teraz wsparty o mebel, z takim podziwem, jakby to była różdżka szamana, co zaklęciem wystukiwanym grupę parszywców przenosi.
– Podoba ci się? Ach, najlepsze lata ma już za sobą… – Pociągnął dłonią wzdłuż narzędzia, jakby czyścił je z resztek nostalgii lub też ostrzył na przyszłe zdarzenia. – Ile już masz lat, chłopcze? – zapytał, wciąż głaszcząc metal.
– Piętnaście.
– Więc moja zabawka jest o dziewięć miesięcy od ciebie starsza.
Smagnął nią w powietrzu jak biczem.
– No, pospieszcie się!
Ociągający się mężczyźni raptownie odłożyli mieszające łychy i poczęli nakładać jedzenie.
– Dlaczego nic nie mówią? – Wskazałem na ich widmowe sylwetki.
– Rozmawiali już z twoją matką.
– Ale dlaczego teraz milczą?
– Bo są tutaj, by jeść, a nie gadać.
Czterech półnagich kelnerów wróciło, niosąc w każdej dłoni parujący posiłek. Wyłożyli je niechlujnie najpierw tym, którzy siedzieli, a dopiero potem sami zasiedli z porcjami. Dwóch po mojej lewej i dwóch po mojej prawej. Najdalej, bo naprzeciw okręgu, spoczywała mama i dyrygujący sąsiad Bizimana, który po usadowieniu wszystkich błysnął mi rzędem kłów.
– Jadłeś kiedyś krowę?
Spojrzałem na talerz. Wypełniało go mięso pokrojone w drobną, trójkolorową kostkę: różową, lekko brązową i tłusto białą, paplającą się w lejącym sosie, cieknącym z kawałków gęsto zbitych i posypanych groszkiem. Ponad tym mięsnym chaosem unosiła się para, ale nijak odgadnąć mi było zapachu, jakbym stracił dla tego dania zmysły, a przynajmniej jeden: węch.
Wyglądało to… apetycznie. Ale czułem w sobie jakiś wewnętrzny opór, nie tyle w żołądku, ile w głowie.
– Bydło jest zbyt wiele warte, by je jeść – zakwestionowałem kolację.
– Tak, prawda to, ale czasem trafi się krowa, co dużego użytku, czy to na roli, czy w dawaniu mleka nie przynosi. I nic takowa nie jest warta. – Zanurzył maczetę w talerzu i wziął do ust kawałek mięsa. – Tylko ubić i zjeść ze smakiem.
Reszta mężczyzn poczęła wpychać sobie garściami śliskimi od tłuszczu mięso do swych paskudnych gęb, wydając przy tym dźwięki iście zwierzęce. A z taką zachłannością to robili, że świnie przy korycie wyglądały przy nich jak wykwintni degustatorzy paszy.
– Nie wstydź się, widzę przecie po oczach, żeś głodny.
Sąsiad nałożył porcyjkę na ostrzu i, łapiąc mocno za żuchwę mamy, wepchnął jej krowie kawałki do ust. Ona w odruchu obciążonego języka przełknęła bez wyrazu, jak przełyka się wodę.
– Widzisz, nawet jej smakuję.
Na powrót zajrzałem na moją porcję i mimo głodu niechętnie nabrałem garść mięsistego wiktu, który, by dłużej na niego nie patrzeć, wrzuciłem prędko do buzi. Badawczo gryzłem, żułem i przełknąłem. Ciepłe kawałki spłynęły na języku, intensywny smak rozlał się po jamie, słodycz łechtała podniebienie, rozkosz spadła wraz z przełykiem. Błogostan.
Wziąłem kolejną pięść. Kolejną i następną po niej. Nie mieściło się w ustach, ale nic to. Pożarłem wszystko. A więc dziś pierwszy raz w życiu jadłem, bo tylko ta strawa godna była miana jedzenia. Talerz opustoszał. Sąsiad Bizimana popatrzył z dumą, gdy zlizywałem resztki.
– Gdyby było ciemno, nie widziałbyś, gdzie żarcie, a gdzie usta.
Nie słuchałem. Nie mogłem się opanować. Pal licho to wszystko… Żeby tak posłusznie się poddać, żeby tak się upodlić przy nim, przy mamie. Było warto. Jedyne wyrzuty to pojedyncze czknięcie nienapełnionego żołądka.
– Następne danie!
Krzyknął Bizimana, przeszorował rdzawym metalem o stół, a obślizgłe sylwetki zabrały talerze, puste, z wyjątkiem nietkniętej porcji mamy. Natychmiast zaburczała we mnie wstydliwa myśl, że to ja mógłbym ją zjeść.
– Spokojnie, zaraz będzie kolejna.
Spojrzałem na niego wyraźnie zaskoczony.
– Czy ty…?
– Wiesz, skąd mamusia ma tę bliznę? – Postukał ostrzem o jej zastygłe czoło.
– Nie – odpowiedziałem, zmieszany nagłą zmianą tematu.
– Domyślasz się chociaż?
Zerknąłem w jej stronę. Na twarz, na wyżłobioną szczelinę ciągnącą się od brwi aż do skalpu. Jednak tak mama, jak i ja nie wykrzesaliśmy z siebie nic godnego powiedzenia.
Sąsiad prychnął zawiedziony.
– Bawi mnie twa ignorancja. Nie masz w sobie nawet takiej ludzkiej przyzwoitości, żeby skłamać.
– Nigdy mi o tym nie mówiła.
– Mówiła, ale ty nie masz wstydu…
– Nie znam tej historii. Przysięgam.
– Znów ją wyparłeś. Szkoda, bo jest naprawdę dobra… Otóż gdy nasza piątka skończyła korzystać z dobrodziejstw ciała, pozostało jedynie pozbyć się cieknącego zbiornika. Nic prostszego, pomyślałem, tylko wbić jej maczetę w głowę.
Zademonstrował, jak ostrze idealnie wpasowuje się w szramę mamy.
– Ach, soczyste było to uderzenie. Padła bezwładnie na ziemię. Zadowolony myślałem, że mam już wprawę w zabijaniu Tutsi, a tu co? Okazało się, żem za płytko wszedł. Czaszkę przeszło, ale mózgu nie tknęło i tak zostawiłem jeno pamiątkę. Jedną z trzech.
– Trzech?
– Tak, choć przyznam, niechętnie je przyjęła. Bo przeciw drugiej pamiątce nie zdążyła ze szczepionką, a przy ostatniej. – Tu manierycznie zniżył głos. – A przy ostatniej za długo wahała się z usunięciem.
Uśmiechnął się rubieżnie w moją stronę, widząc, jak wzdrygnąłem się na dźwięk tych słów. Czy mógł mówić prawdę? Uległem wstrząsom. Powoli, coraz mocniej, tak że byłbym w jego oczach rozmazanym dygotem, gdyby nie powrót obślizgłej czwórki.
Na stole zawitały nowe przystawki. Wyglądały jeszcze obrzydliwiej od poprzednich, ale jakąż mogły kryć obietnice smaku? Czerwień zakręconego mięsa niczym tęga golizna węża. Z żyłkami małymi, żyłkami grubymi. Kanalikami ciemnymi i jasnymi, cynobrowymi, purpurowymi. Naczynia krwionośne w naczyniu nieznośnie małym. Posypane drobnym zielem, jakby chciano kogoś nabrać, że powstały według znanego przepisu.
– Czas na bydlęce jelitka!
Bizimana ledwie skończył zapowiadać danie, a już zaczął wsysać do ust pociągłe wnętrzności, ścigając się z resztą mężczyzn, kto pierwszy wsunie krwiste jelito.
Ogarnięty tę samą co oni żądzą dziką, głodem nieludzkim – bo przecież ludzie najedliby się w połowie pierwszego talerza, a ja człowiekiem już nie byłem – również zanurzyłem pysk w misie. I ciągnąłem długo, im dłużej, tym szybciej, tak jak łapczywie wciąga się powietrze po latach spędzonych z dłońmi zaciśniętymi na gardzieli. Wieczności krzyków dławionych w wodach płodowych despotycznej matki.
Wsunąłem pazernie całość.
Już, nie wiadomo skąd i kiedy, pojawił się kolejny półmisek. Szkarłatny płyn, gęsta zawiesina. Już ktoś krzyczy: „krowie osocze!” i pijemy, żłopiemy. Bul-bul-bul. Czerwone kaskady leją się po kącikach. Ogranicza nas tylko wąski przełyk. Ostatnie hausty, misa rzucona i pociągłe westchnienie. Wypite.
Teraz czas na skwary, bryły i płaty mięsa. Gryziemy, ciągniemy, mielimy. Wszystko bordowe: ręce, stół, łzy cisnące się do oczu przy zapchanych policzkach. Słodycz. Powietrze pachnie metalem. Nie chodzi już o smak. Są tylko dwa stany: pożeranie i niepożeranie. Ci, którzy zjadają, i cała reszta.
Gryz, jeden, drugi, trzeci. Coś w zębach. Ścięgno? Żyła? Nie. Włos. To włos.
– Jak ci smakuje babcia?
Mlaskanie ustało. Mężczyźni przemienieni, siedzieli bez ruchu, upodabniając się do czarnych głazów. Gdzieś w tle słychać było cieknącą ze stołu juchę. Krople odmierzały czas. Kap, cisza, kap, cisza, kap… jak klepsydra krwi, obrócona z blatu na ziemię w powoli rosnącej kałuży.
Spojrzałem osłupiały na Bizimanę. Był poważny. Sięgnąłem dłonią do ust i pociągnąłem za włos z takim bólem, jakbym wyrwał zęby, między którymi tkwił zakleszczony. Przyjrzałem się mu. Był krótki, lekko zakręcony, mokry od krwi.
– Nie wygląda jak włos z głowy – powiedział sąsiad.
Opuściłem go bezwładnie. Spadł do miski. Jednej z dwóch leżących obok talerzy i desek. Wszystkich opustoszałych.
– To nie była krowa… – szepnąłem do siebie.
– Oczywiście, że krowa. Twoja rodzina to bydło, co do jednego.
– Nie, nie…
– Mówiłem ci, że poznasz swoją rodzinkę. Tak więc to była babcia. Ją masz jeszcze na świeżo w ustach. To – Wskazał na talerze – ciocia i dziadek. Pyszni, prawda? A w miskach… ta po lewej, ta, co z niej ciągnęliśmy, to były jelita twojej siostrzyczki. Słodziutka, miała z kilka latek. A z prawej piliśmy osocze twojego kuzyna. Był w podobnym wieku co ty teraz.
– Nie, nie, nie…
– Powiedz. Jak ci to wszystko smakowało?
Złapałem się za krawędź stołu i zwymiotowałem.
– Co ty? Przecież to same specjały naszej kuchni.
– Jesteście potworami…
– Prawdę powiedziawszy, wolę żywot potwora od człowieka, który nie wierzy w ich istnienie.
Mama siedziała, ale jakby pierwszy raz odkąd tu byłem, wyrwała się z marazmu i z własnej, niewymuszonej woli dokonała jedynej czynności, jakiej teraz pragnęła. A czynnością tą było odwrócenie ode mnie wzroku.
– Teraz, skoro już się najedliśmy. – Zaczął sąsiad Bizimana, układając dłonie po obu stronach talerza, jak gospodarz rozpoczynający modlitwę. – Odpowiedz mi na pytanie. Jako człowiek gardzący przeszłością. Który myśli, że nieszczęścia dotykające go, są spowodowane wyłącznie teraźniejszością. Który Tutsi nazywa „tymi”, a Hutu „tamtymi”. Który bez pytania zjada wszystko, co mógłby wiedzieć o swojej rodzinie. I który wreszcie nie widzi, czyim jest synem…
Rzucił maczetę przez krwawy staw stołu, tak że rdzawe ostrze znalazło się po mojej stronie.
– Odpowiedz mi, chłopcze, czy nadal chcesz gasić światło?
Urwanie. Tylko światło, światło, światło. Gdzie niby światło? Czerń. Fiolet i czerń. Trzepot zaropiałych powiek. Mokry od potu materac. Plecy do niego przyklejone. Dziwny posmak w ustach. Przekręciłem się. Wstałem. Zawsze wstaję. Było ciemno, mama z pewnością już spała. Idealna pora. Zapaliłem świeczkę. Od razu dwie, trzy, pięć, wszystkie. Rozniosłem je na zasłonę, na ubrania, na stół. Na mnie i na leżącą mamę. Świst duszenia, osmolone płuca, krzyki. Jakiś sąsiad przybiegł i nawoływał resztę, żeby pomogli. Zgiełk, masa ludzi. Za późno. Nie zatrzymał mnie. Ona też mnie nie powstrzymała. Udało się. To był mój przedostatni sen. Ostatni należał do ognia. Dziś pierwszy raz nie zgasiłem światła.
W ciągu stu dni, od kwietnia do lipca 1994 roku, w Rwandzie zamordowano blisko milion ludzi. Była to masowa eksterminacja ludności pochodzenia Tutsi dokonana przez ekstremistów z grupy etnicznej Hutu.
Hej,
jako że to debiut, nie będę bardzo krytyczna
Po pierwsze, zalatuje momentami AI, zatem podrzucam Poradnik etycznego korzystania z generatywnej sztucznej inteligencji na tym portalu.
Żeby zarzut nie był bezpodstawny, co o tym świadczy według mnie:
Byliśmy na przekór sąsiadom. Oni podłączyli. Oni lubili jasno.
Opowiadałaś to codziennie przed snem. Bajkę z morałem. Że jestem synem swojego ojca. Człowieka, którego nigdy nie poznałem.
AI lubi takie urywane zdania i nierzadko zaczyna je od spójników (Że…, Ale…, I…).
Przemetaforowane opowiadanie. Przy czym bardzo nierówno, raz tych metafor jest dużo, raz jest bardziej dosadnie.
Wstąpiłem na ciemny przestwór korytarza. Na jego końcu dostrzegłem drzwi obszyte pomarańczową łuną, za którymi nieudolnie chowało się obce światło. Ognisty prostokąt
jak na rozkaz niezręczności
Światło żarówki białą strzałą przeszyło mi oczy i wnet ujrzałem ból
Każdy dźwięk przyciemniał poświatę drzwi, jakby ktoś do nich przydreptywał, dotykał klamki, ale nigdy jej nie naciskał.
Jak dźwięki mają przyciemniać światło?
Zdania, które gubią logikę w obrębie opowiadania lub nawet w obrębie samych siebie:
W świetle by mnie zobaczyli. Dowiedzieli się, kim jestem. I zabili
Przecież widzą w ciągu dnia
Trzeba było stłamsić niepotrzebny blask i choć przez resztę nocy dać ci zapomnieć, że to ja byłem twoim najgorszym powodem.
Powodem czego?
W przypływie odwagi – albo tak dobrze mi znanej głupoty – gwałtownie sięgnąłem dłonią, by uchylić drzwi.
Odwaga jest jakoś uzasadniona w tym opowiadaniu, dopowiedzenie o głupocie nie, zatem musimy wierzyć narratorowi na słowo, a to wybija z czytania.
Do tego dochodzi dość dużo “ciszy” w różnych wydaniach, co lubi AI. Dla modeli językowych cisza jest najłatwiejszym motywem do budowania sztucznego napięcia.
Światło żarówki białą strzałą przeszyło mi oczy i wnet ujrzałem ból. Natychmiast przyłożyłem do nich rękę, jakbym chciał z czaszki pocisk wyjąć albo zasłonić przed kolejnymi świetlistymi grotami. Ale i do strzał się człowiek oswoić może, jeśli dane mu tylko żyć po nich będzie.
Czemu w tym momencie przechodzisz na szyk mistrza Jody i zaraz go porzucasz? Nie ma to żadnego uzasadnienia?
Na jego środku stał okrągły – chyba okrągły – stół,
To jaki w końcu?
Opowiadanie zdecydowanie przegadane i wałkuje jeden motyw. Jasne, jest on kluczowy, ale to napięcie się rozmywa dość szybko. Dochodzą oczywiście kolejne sceny, ale ciągle wracasz do tego samego, tylko w innym ujęciu.
Dwa, metafory mają doprawiać smak, ty zdecydowanie przesoliłeś i jest to pod tym względem, przynajmniej dla mnie, mało zjadliwe. Trzeba ostrożnie z tym środkiem.
Doceniam próbę zmierzenia się z bardzo trudnym tematem i opowiadanie ma swoje dobre strony, ale przez to, że nie mogę się wyzbyć wrażenia, iż nie powstało samodzielnie, trudno mi je oceniać pozytywnie.
A jeśli ten tekst pisał człowiek od A do Z, to nadużywanie poetyzmów i budowanie napięcia słowami-kluczami nie zagra dobrze na dłuższą metę. Wszelkiego rodzaju ozdobniki są właśnie tym – ozdobą tekstu. Nie powinny go przytłaczać.
Those who don't believe in magic will never find it
Hej, OldGuard
Dzięki za komentarz i uwagi odnośnie opowiadania. Nie używałem AI i szczerze nawet nie wiem jak to udowodnić. Rozumiem, że jeśli tekst wygląda na generowany, to raczej nie świadczy to dobrze o moim stylu. Jak byłem młodszy to lubiłem pisać wiersze, może przez to tak lubię nadmiar metafor, gęsty styl i przestawne szyki. Nie pomagało pewnie też to, że pisałem opowiadanie bardzo powoli, zasiadając z wieczora i pisząc po akapicie lub dwóch dziennie jakby zupełnie w oderwaniu od tego, co było przedtem. Postaram się to poprawić w następnych opowiadaniach, ale trochę nie wiem, od czego zacząć. Jeszcze raz dzięki za przeczytanie i komentarz. Pozdrawiam Cię serdecznie i życzę miłego dnia.
Hej,
no tak AI ma vibe właśnie takiego początkującego pisarza, a że jest tego teraz plaga, to łatwo pomylić jedno z drugim.
Dzięki za komentarz i uwagi odnośnie opowiadania. Nie używałem AI i szczerze nawet nie wiem jak to udowodnić
NIe udowodnisz, tak jak i ja nie udowodnię nigdy nikomu, że po takie narzędzie sięgnął. Dlatego wskazuję, co mi tym pachnie, ale Twoja odpowiedź ma sens i jestem w stanie ją kupić ;)
Jak byłem młodszy to lubiłem pisać wiersze, może przez to tak lubię nadmiar metafor, gęsty styl i przestawne szyki.
Jest to jakiś trop, zresztą na tym forum jest miejsce też na wiersze, więc możesz swoje wrzucać ;) Poetyckość tekstu nie musi być wadą, ale tutaj w moim odczuciu forma przyćmiewa treść, a jak pisałam wyżej, chciałeś poruszyć ważny temat.
Nie pomagało pewnie też to, że pisałem opowiadanie bardzo powoli, zasiadając z wieczora i pisząc po akapicie lub dwóch dziennie jakby zupełnie w oderwaniu od tego, co było przedtem.
Tak, to zazwyczaj nie pomaga, bo łatwo dublować to, co się napisało, albo właśnie gubić styl na przestrzeni kilku zdań. Tak jak z tym fragmentem, gdzie ten szyk przestawny był najmocniej odczuwalny.
Postaram się to poprawić w następnych opowiadaniach, ale trochę nie wiem, od czego zacząć.
Polecam poradniki na forum ;)
Jesteś nowy? Nie ogarniasz? Zajrzyj tutaj!
Nie zrażaj się pomimo mojego marudzenia ;) Tekst pod tą przemetaforowaną warstwą jest całkiem ok, a forum jest po to, by się rozwijać :)
Those who don't believe in magic will never find it
Hej,
Jeszcze raz dzięki. Odnośnik z poradnikiem na pewno się przyda.
PS
Dla dobra mojego, jak i osób trzecich, lepiej nie wrzucać tu moich wierszy :)
Cześć,
ciekawy pomysł i trudny temat.
Zgodzę się z OldGuard, że tekst przegadany. Bardzo dużo poetyckich metafor. Pierwsze dwa akapity można spokojnie okroić i zrobić z nich ciekawszy wstęp. Są też momenty, gdzie kwieciste opisy brzmią bardzo nie na miejscu. Gdyby opisać ten cały posiłek bez metafor, z minimalną liczbą przymiotników, mógłby wybrzmieć o wiele bardziej obrzydliwie i szokująco.
Są też momenty, które mnie wybijały z rytmu:
Byliśmy na przekór sąsiadom. Oni podłączyli. Oni lubili jasno. „Gdzie jest jasno, jest dobro” – powtarzałaś z pogardą. – „W świetle by mnie zobaczyli. Dowiedzieli się, kim jestem. I zabili”.
Tylko w ciemności byłaś jak oni. Pot cuchnął jednako, bez względu na to, kim się urodziłaś. Gdy było ciemno, byłaś nikim. Nie należałaś do tych ani – broń Boże – do tamtych. Ale mogłaś tak żyć tylko po zmroku, bo w dzień znów stawałaś się karaluchem.
Przeważnie kończyłaś tę historię gęstym splunięciem: „to wasza wina”. A z wylewanej mi na twarz plwociny rozsmarowywałaś drugie słowo, zmieniając napis na czole z „wasza” na „twoja”.
Do tego momentu nastawienie matki do syna było już tak zobrazowane, że czekałam na coś więcej niż dalszy tego opis.
I ostatnia rzecz, która mi się nie spodobała, to wypowiedzi Biziamana. Jak na bandytę i gwałciciela wysławia się elegancko, filozoficznie. Nie brzmi wiarygodnie.
Ja sama nie używam takich rozbudowanych opisów, nie lubię też takowych czytać. W tym wypadku jestem dość stronnicza. Natomiast szanuję osoby, które się nimi sprawnie posługują.
Pozdrawiam :)
Cześć, UnaBomba
Dzięki za przeczytanie i komentarz.
Następnym razem postaram się wyplenić ozdobniki i nadmierne opisy, choć muszę przyznać zrobię to z wielkim poetyckim bólem. Zdaję sobie sprawę, że postać Bizimany przesiąkła stylem autora, jest to kolejny element do poprawy na przyszłość.
“Ja sama nie używam takich rozbudowanych opisów, nie lubię też takowych czytać. W tym wypadku jestem dość stronnicza. Natomiast szanuję osoby, które się nimi sprawnie posługują.” – zaliczam się do osób szanowanych, czy raczej z potencjałem na szacunek? ;)
Pozdrawiam Cię serdecznie
Obszar ciężki i trudny, wymagający.
Moim zdaniem sama historia poprowadzona dobrze, ciekawy pomysł na, nomen omen, ugryzienie tematu.
Umiejętnie budowane napięcie.
To co mi przeszkadzało:
Brakuje kilku przecinków.
Dla mnie ciut za dużo ozdobników, mam wrażenie, że czasem poutykanych na siłę.
Szyk zdań raz poprzestawiany (inspiracja Dukajem?), raz klasyczny – tu brakuje konsekwencji.
Kilka nie do końca dobrze dobranych zestawień wyrazów (np. końcowe słowa, uległem wstrząsom).
Kiedy czynić dobro jest słusznie, zyskownie i praktycznie, zło staje się oznaką szlachectwa duszy.
Cześć, Szafirowy Smoku
Bardzo mi miło, że poświęciłeś czas na przeczytanie i skomentowanie. Kurczę, ale że tego Dukaja wyłapałeś to jestem w szoku, bo faktycznie teraz go czytam. Chyba za dużo spędzam czasu z Lodem :)
Pozdrawiam Cię i życzę miłego dnia.
On bardzo charakterystycznie pisze, a akurat “Lód” skończyłem chyba trzy miesiące temu :)
Dobrego dnia i pisz dalej! :)
Kiedy czynić dobro jest słusznie, zyskownie i praktycznie, zło staje się oznaką szlachectwa duszy.
Chciałbym tu zostać na dłużej, pisać i komentować, ale realistycznie patrząc: istnieje duża szansa, że już na starcie najem się wstydu, zniechęcę wszystkich do czytania na najbliższy kwartał, a mi pozostanie tylko osunąć się w cień jako cichy czytelnik.
Nie świeci garnki lepią :D Na pewno najesz się wstydu, ale wstyd jest zdrowy jak gorące mleko, gdy pochwały są niezdrowe jak mocna wódka. Odwagi! 
(Będziesz jej potrzebował XD)
Pewnego kwietniowego dnia światło w naszym domu zgasło. Tak po prostu, zostało raptownie stłamszone. Opuściło nas. Odeszło i, zwyczajem innych zmarłych, nigdy już nie powróciło.
Opisujesz awarię elektryczności, czy "wielkieś mi uczyniła pustki w domu moim"? :D Zobaczymy, w każdym razie – "stłamszone" prowadzi w innym kierunku niż reszta akapitu, w kierunku jakichś represji, a nie po prostu śmierci (która może być naturalna).
Ktoś ostatni raz przydusił wyłącznik
Podobno jest to słowo najzupełniej poprawne, ale strasznie nie lubię "duszenia" w sensie przyciskania i muszę temu dać wyraz :)
stos innych, bliźniaczo potraktowanych świateł
Wyłącznik sam nie jest światłem, ani nawet lampą (po angielsku mówi się "light" w sensie "lampa", po polsku – niekoniecznie). Nie można traktować "bliźniaczo" – bliźniacze jest podobieństwo, ale nie traktowanie (zasadniczo bliźniaczość dotyczy obiektów, nie czynności).
Pamiętam tamten czas mgliście, jak przez żałobny woal narzucony omyłkowo na żywego.
Ale żałobny woal noszą żywi (żywe), kiedy są w żałobie…
Wczesne dzieciństwo oglądałem z trumiennym kirem na oczach.
… um. https://writebadlywell.blogspot.com/2010/02/take-yourself-too-seriously.html
dłoń tłumiąca usta
Można tłumić dźwięk, ale jego źródło jakby nie.
Podszedłem chwiejnie, chciałem się przytulić, ale ty mocno mnie odepchnęłaś. Upadłem. Potem wspólny szloch. Tylko tyle mogłem. Dopiero kilka miesięcy później zacząłem mówić.
Jest to tak melodramatyczne, a trzeźwa uwaga na koniec – tak rozkosznie przebijająca banieczkę, że nabieram przekonania, iż czytam parodię :D I to nawet niezłą.
Nie pamiętam pierwszych słów, ale pamiętam pierwsze pytania: co z tym światłem?
W jaki sposób formułowano te pytania, skoro nie słowami?
Jak mogło się to stać?
Jak to się mogło stać?
A gdy miałaś w sobie dość siły, tłumaczyłaś, że od tamtego kwietnia odeszło każde światło i każdy człowiek, który w świetle tym na człowieka nie wyglądał…
Nie mam pojęcia, o co chodzi: A gdy miałaś dość siły, tłumaczyłaś, że tamtego kwietnia odeszło każde światło i każdy człowiek, który w tym świetle na człowieka nie wyglądał…
Bo istnieją losy, które tylko z pozoru przypominają śmierć, a są od niej stokroć gorsze.
Trudno przypominać inaczej, niż z pozoru (czyli wyglądu), ale o co tu chodzi? Nie ma ludzi, więc nie ma światła, ale tutaj nie ma światła, a ludzie są, z czego ma wynikać, że spotkał ich los gorszy od śmierci? Hę? Na symbole to będzie: (~a -> ~b) i (~b i a)… no, stąd wychodzi… nic nie wychodzi. Nawet nie można obalić tej implikacji.
Takie, pod którymi uginają się wszystkie kolejne.
Metafora jest dla mnie całkiem ciemna.
Dzięki tobie, jako nieliczny w okolicy, umiałem czytać.
Jako jeden z nielicznych. "Nieliczne" to takie, których jest niewiele, ale jednak kilka, nie jeden.
Miałem wrażenie, że tęskniłaś za dawnym życiem.
Polszczyzna nie ma consecutio temporum: że tęsknisz.
rosnący z nocy na noc księżyc, sączący się przez dziury w falowanej blasze dachu
Światło księżyca ewentualnie mogłoby się sączyć, ale przecież światła nie ma? Bo ciało niebieskie sączyć się nie może. Ale z drugiej strony, przed chwilą było światło dzienne, więc wychodzi na to, że opisujesz jednak długotrwałą awarię prądu. Albo niepłacenie rachunków. Albo apokalipsę zombie…
próbowałem zrozumieć, co widziałaś w nim złego
W świetle?
żebym w poświecie
Poświacie.
jak coraz mniej bolały twe uderzenia kijem
Ona sama siebie chyba nie bije?
jedyne światło, jakie musieliśmy znosić, było naturalne
? Musieliśmy znosić tylko światło dzienne?
W nocy sztucznie przedłużaliśmy ciemność
W nocy akurat ciemność jest naturalna.
Kilka lat temu podłączyli nam nawet prąd, ale dla ciebie równie dobrze mógłby nie istnieć.
Chociaż nie płacili rachunków? :D
Byliśmy na przekór sąsiadom.
"Być" niekoniecznie znaczy działać… https://wsjp.pl/haslo/podglad/30682/na-przekor można coś robić, ale bycie komuś na przekór zazwyczaj kończy się morderstwem.
„Gdzie jest jasno, jest dobro” – powtarzałaś z pogardą. – „W świetle by mnie zobaczyli. Dowiedzieli się, kim jestem. I zabili”.
? Pogardą wobec czego? Samej siebie? Jest zombie?
Pot cuchnął jednako, bez względu na to, kim się urodziłaś.
C.t.: cuchnie.
Ale mogłaś tak żyć tylko po zmroku, bo w dzień znów stawałaś się karaluchem.
Kafka?
Przeważnie kończyłaś tę historię gęstym splunięciem: „to wasza wina”.
Gęstym?
A z wylewanej mi na twarz plwociny rozsmarowywałaś drugie słowo
Można rozsmarować coś na czymś, ale nie z czegoś.
Bajkę z morałem. Że jestem synem swojego ojca. Człowieka, którego nigdy nie poznałem.
Rym.
Wstąpiłem na ciemny przestwór korytarza.
Poza próbą generacji elektryczności przy użyciu obracającego się w grobie wieszcza – dlaczego?
drzwi obszyte pomarańczową łuną
Obszyte?
Niezgaszony z tego samego powodu co zawsze.
Niezgaszony z tego samego powodu, co zawsze.
to ja byłem twoim najgorszym powodem
? Powodem czego?
Byłaś zła, bo nie zgasiłem tego pokoju
Albo to pożar…
szmery, wtórujące stłumionym jękom
?
Każdy dźwięk przyciemniał poświatę drzwi
Synestezja – czy synchronizacja?
Lodowata, ziemista posadzka dodawała moim bosym stopom tempa.
???
Wymykałem się ciemności, by wdepnąć w sidła czegoś mroczniejszego.
Aż w końcu krok, a spod niego nikły pisk, po którym – jak na rozkaz niezręczności
… spod kroku? Jak niezręczność wydaje rozkazy?
Tylko drewno w zawiasach dzieliło mnie od
Zawiasy są z metalu… a drzwi wiszą na nich.
Pomarańczowy obrys okazał się nie tyle zamkniętymi, ile wąsko uchylonymi drzwiami.
Obrys nie jest drzwiami.
Za nimi, wraz z feralnym stąpnięciem, wszystko umilkło, nieśmiało zapraszając mnie na drugą stronę.
Czyli stąpnięcie też umilkło?
cykanie robactwa
Robactwo zasadniczo nie jest miłe. Ma być miło, czy niemiło?
Ściany się wyprostowały, falowany dach wygładził
Zakładając, że faktycznie – on jest w środku. Skąd o tym wie?
strach, przylepiony do spoconej skóry
To niezłe.
Upijał się mną jak nieusuwalny pasożyt. Wysysał osocze, ciągnął żyły, wplątywał w kości, ale nie dałem mu się nasycić.
Ale to melodramat.
Walczyłem z nim przy rwącym tętnie
?
Może właśnie tu oddzielało się życie od śmierci?
Na pewno nie: Może właśnie tu życie oddzielało się od śmierci?
Odchyliłem raptownie głowę, jakbym dostał w żuchwę, ale zaraz potem poczułem, że oberwałem rykoszetem.
? To odchylił – czy odskoczyła mu?
Kontakt z klamką zmienił coś niezrozumiałego.
Cokolwiek to znaczy. Przy okazji nadmieniam, że gwałt ze szczególnym udręczeniem nie jest śmieszny i nie pasuje w tekście humorystycznym.
Głosy umilkły krótkim echem.
?
Pogłos strasznej wymiany uciekł
Po angielsku używa się "exchange" w sensie rozmowy, ale po polsku trzeba to uzupełnić. A https://wsjp.pl/haslo/podglad/63797/poglos nie ucieka.
Scena uległa zapomnieniu jak stary akt, schowany za kurtyną tylko po to, by mógł odegrać się nowy.
Jak schować za kurtyną akt sztuki teatralnej? Można schować akt – obraz, ale nie akt sztuki.
Ale i do strzał się człowiek oswoić może, jeśli dane mu tylko żyć po nich będzie.
Ale i ze strzałami człowiek może się oswoić, jeśli będzie mu dane przeżyć.
zaskakująco spore wnętrze, noszące wszelkie znamiona dziennego pokoju
"Spory" to "dość duży", więc nie bardzo. Znamiona można mieć, raczej nie nosić, zresztą – nie możesz normalnie powiedzieć, że pokój wyglądał na dzienny? Albo w ogóle go opisać?
Przy białych plastikowych siedziskach stołowały się niewyraźne postacie.
Dlaczego miski stoją na krzesłach? https://wsjp.pl/haslo/podglad/27572/stolowac-sie oznacza zwyczaj, a nie konkretną czynność.
w jasnej ślepocie, ją jedyną widziałem wyraźnie
Widział w ślepocie?
Proszę, dołącz do nas.
Przemówił
Format dialogów, p. https://fantazmaty.pl/pisz/poradniki/jak-zapisywac-dialogi/ : Proszę, dołącz do nas – przemówił…
wskazał na wolne krzesło
"Na" zbędne.
prowadzili niezmącone rozmowy
? Jak zmącić rozmowę?
nikogo nie poznawałem po samych obrysach
?
a co najmniej on
A przynajmniej on.
dwukrotnie przymierzając do tego uda
…? Jednocześnie z siadaniem – przymierzał? I jak to przymierzanie ma właściwie wyglądać?
wraz z szuraniem siedziska zapadła cisza
"Wraz" nie stosuje się do tej konstrukcji, a ta konstrukcja i tak nie ma tu sensu, bo się udosławnia i wygląda na to, że zapadły (w trawę?) jakieś dwa stworki zwane szuraniem i ciszą.
Wszystkie pięć plam skierowało się na mnie.
Jak?
jakby ktoś wydłubał mi gałki i wstawił w ich miejsce oczy obcego jej syna
…?
Czy tliła się w niej emocja inna niż apatia?
Czy apatia to nie brak emocji?
ciężko było coś z nich wyczytać
Trudno. https://sjp.pwn.pl/poradnia/haslo/Ciezko-a-trudno;19058.html
reszta, jakby poruszona jej gestem, podjęła przerwane rozmowy
https://wsjp.pl/haslo/podglad/12842/poruszenie ? Gestem?
– Mama? – wykrzesałem tylko.
– Mama? – zdołałem z siebie wykrzesać. Krzesanie jest w tym użyciu metaforyczne, zresztą średnio pasuje.
Zbitek pojedynczo znajomych słów, wypowiadanych w obcych mi zdaniach.
Mmmmm…
Próbowałem skupić się na jednej wymianie, ale na darmo.
Próbowałem się skupić na jednej rozmowie, ale bez skutku.
Nic nie rozumiałem. Same męskie głosy. Mama tylko słuchała.
Nie widzę wynikania.
Może zemdleje
Kto ma zemdleć?
Choć raz w życiu zrób coś dobrego. Musiałeś ją zabrać.
Czas się plącze.
zawołałem stanowczo, uciszając towarzystwo
Imiesłów nie oznacza przyczynowości: zawołałem stanowczo, czym uciszyłem towarzystwo.
ich natłok, skupienie i siła
?
Zignorowałem komentarz
Anglicyzm bez uzasadnienia. W sumie można tę frazę w ogóle wyciąć.
Kim wy ludzie jesteście?
Wtrącenie wydzielamy: Kim wy, ludzie, jesteście?
Ostatnie zdanie pozwoliło mi wreszcie złapać nadawcę.
?
pierwszy raz mu się nie przyjrzałem, przesuwając wzrok z grubego palca na twarz
Dopóki pierwszy raz nie przyjrzałem się jego twarzy, zamiast grubemu palcowi.
nieregularnie rozstawione, jakby rosły im same kły skruszone
Rym. Od razu skruszone?
Oczy mieli smoliste, podobne do płytkich odwiertów pod brwiami składające się tylko ze źrenic naciągniętych na całość, jak dwie otchłanie pochłaniające wszystko
Oczy są najpierw smołą, potem dziurami, potem chyba czapkami, które jednak są dziurami. Co?
Na skórze zaś wysmarowana ciemna maź
Rozsmarowana. Albo skóra wysmarowana mazią.
niezaschnięty niczym u płazich szkarad
…?
hebanowa skóra nabierała złowrogiego połysku przy każdym ruchu
Tylko przy ruchu?
zawsze tak wyglądali?
Od początku, bo zna ich od pół godziny.
Szukałem, ale nie odnalazłem siły, aby unieść swój strach
Sama metafora unoszenia strachu niezła, ale szukanie siły jakby mniej.
Zirytował się mężczyzna
Małą literą, p. poradnik dialogów.
po kilku seriach fal opadających rytmicznie palców na blacie
?
Szyfr, do którego jedynym kluczem była nienawiść.
?
Bezskutecznie szamotałem kończynami spętanymi przerażeniem, przypominając usidłaną zwierzynę
Można szamotać się, ale nie czymś: Bezskutecznie się szamotałem, spętany przerażeniem jak zwierzę w sidłach.
mojemu rozmówcy najwidoczniej konwulsje już nie przeszkadzały
Próby ucieczki trochę się różnią od ataku padaczki…
Mężczyzna począł drapać się w zamyśleniu po gadziej szyi.
Mężczyzna zaczął się drapać w zamyśleniu po gadziej szyi.
Chyba nie zwabiły cię wonie naszych pysznych dań?
Teatralne.
Przypatrzyłem się obślizgłemu licu mężczyzny.
Słowa nie bardzo do siebie pasują: książkowe "lico" z paskudną obślizgłością.
mimo weselnego uniesienia
…? https://wsjp.pl/haslo/podglad/10078/weselny
bijących pustką węgielków
Jeszcze gdyby one zionęły, płonęły czy coś…
spuściłem wzrok, przyznając, że głos mogłem słyszeć
?
wypuścił charakterystyczne charknięcie
Gdzie je trzymał?
tą samą
Tę samą.
Brzydzi mnie ciepło, jakim ją darzysz.
???
Sąsiad zmarszczył czoło na tę uniesioną reakcję.
Reakcja może być gwałtowna, ale w żadnym razie "uniesiona".
nie możliwe
Łącznie.
Dobra. Czyli to nie miało być śmieszne. Miało być poważne. O gwałcie, mordach i innych poważnych rzeczach.
W takim razie, drogi Autorze, rzeczywiście pora się wstydzić. Tekst udziwniony, pokręcony i niezrozumiały nie jest automatycznie tekstem dobrym, mądrym ani mówiącym cokolwiek (często wręcz przeciwnie). Tekst traktujący w sposób dziwaczny, pokręcony, oniryczno-pseudosymboliczny o ludobójstwie i gwałcie przeważnie jest raczej niedobry.
No, przykro mi, ale raz, że trudno zrozumieć, o co w ogóle chodzi, dopóki nie mówisz tego wprost; dwa, że nie bardzo wiem, dlaczego chcesz zwrócić uwagę świata właśnie na to. Zresztą świat wie. Ma w nosie, ale wie. Przekonanie go, żeby nie miał w nosie, w ten sposób, jest raczej niemożliwe.
Spróbuj napisać coś prostego: bez ciemnych (choć odnoszących się do światła) metafor, z sympatycznymi bohaterami, bez ględzenia a nade wszystko – bez słów, których nie umiesz używać, i wtedy zobaczymy, co z tego będzie. Bo na razie jest purpura, ta świadcząca o braku pracy nad tekstem.
A bez pracy nie ma kołaczy.
(A że wszyscy napisaliśmy coś takiego – ja też – to nie znaczy, że dobrze tak pisać. To znaczy tylko tyle, że rozumiemy )
Dla modeli językowych cisza jest najłatwiejszym motywem do budowania sztucznego napięcia.
Nie przypisywałabym im dążeń…
Dwa, metafory mają doprawiać smak, ty zdecydowanie przesoliłeś i jest to pod tym względem, przynajmniej dla mnie, mało zjadliwe. Trzeba ostrożnie z tym środkiem.
Otóż to.
Jak byłem młodszy to lubiłem pisać wiersze, może przez to tak lubię nadmiar metafor, gęsty styl i przestawne szyki.
Hmmm. Może. Może nie. Wiersz działa jednak zupełnie inaczej niż proza – ale może też nauczyć dobrej instrumentacji.
pisałem opowiadanie bardzo powoli, zasiadając z wieczora i pisząc po akapicie lub dwóch dziennie jakby zupełnie w oderwaniu od tego, co było przedtem
Niedobrze. Musisz pamiętać, co napisałeś. Może przydałoby się spisać plan?
trochę nie wiem, od czego zacząć
Od czegoś prostego. I żeby było z fantastyką :) (spójrz na baner :D)
Jak na bandytę i gwałciciela wysławia się elegancko, filozoficznie. Nie brzmi wiarygodnie.
Ekhm. Nie sądźmy po pozorach…
Kurczę, ale że tego Dukaja wyłapałeś to jestem w szoku, bo faktycznie teraz go czytam. Chyba za dużo spędzam czasu z Lodem :)
Ha, a dla mnie na przykład Dukaj jest zupełnie nie do ugryzienia :D Ale, jak widać, ma zwolenników ^^
Gdzie nie ma zasad, tam są kwasy.
Cześć, Tarnina
Wow, bardzo Ci dziękuję za przeczytanie, a jeszcze bardziej za obszerny i rzeczowy komentarz.
Aktualnie jestem znokautowany Twoimi spostrzeżeniami, ale mam nadzieję, że wstanę z desek, by móc przeanalizować i ograniczyć na przyszłość wszystkie wytknięte mi błędy. Może przy następnym opowiadaniu dostanę trochę mniej ciosów :)
Twój komentarz, jak i komentarze innych, uświadomiły mi też, że mój tekst w obecnym stanie jest nie do poprawienia bez napisania go od nowa (czego się raczej już nie podejmę). Nie wiem, czy nie byłoby lepiej go usunąć, by czytelnicy poświęcili swój czas na bardziej wartościowe opowiadania. Nie jestem pewien, czy tak się tu robi. Ja w międzyczasie wróciłbym z kolejnym, miejmy nadzieję, sensowniejszym dziełem.
Jeszcze raz dziękuję za poświęcony czas.
Pozdrawiam i życzę miłego dnia :))
Nic nie kasuj – uszanuj ciężką pracę tych, którzy dali Ci dużo cennej informacji zwrotnej.
Kiedy czynić dobro jest słusznie, zyskownie i praktycznie, zło staje się oznaką szlachectwa duszy.
Hej, Szafirowy Smok
Faktycznie, byłoby to złe podejście. Nie będę niczego kasować. Bardzo sobie cenię Wasz poświęcony czas. Mam nadzieję, że mój komentarz nie został odebrany w sposób, który mógłby sugerować, że jest inaczej. A jeśli tak, to z góry przepraszam.
Pozdrawiam.
Nic nie sugeruje, wszystko jest ok – super, że przyjmujesz konstruktywną krytykę z pokorą, bo to niełatwe.
A z mojej strony jeszcze raz podkreślę, ze tekst naprawdę nie był zły, a na dobre jeszcze przyjdzie czas – tego jestem pewien.
Kiedy czynić dobro jest słusznie, zyskownie i praktycznie, zło staje się oznaką szlachectwa duszy.
Nie wiem, czy nie byłoby lepiej go usunąć, by czytelnicy poświęcili swój czas na bardziej wartościowe opowiadania
Ej. Tak nie robimy. Nie przepraszaj, że oddychasz. Weź głęboki wdech, pełną piersią! Tlen jest dla wszystkich :)
Każdy tekst mógłby być napisany lepiej – ale nie jest. Następny będzie lepszy. A ten może zostać jako ten facet, co to stał za Cezarem i powtarzał "memento mori".
Nic nie kasuj – uszanuj ciężką pracę tych, którzy dali Ci dużo cennej informacji zwrotnej.
Yup.
super, że przyjmujesz konstruktywną krytykę z pokorą, bo to niełatwe
Mmmm, problem w tym, że nie do końca na tym polega pokora. Pokora to nie samobiczowanie, tylko, no, realistyczne podejście do siebie i świata. Spokojnie. Dasz radę. My nie gryziemy :)
Gdzie nie ma zasad, tam są kwasy.
Przeczytałem. Porwałes się na trudny bardzo temat. Mie do konca wyszło, choć cenię odwagę. Za dużo kwiecistosci. To nie Żywot Pi. Poczytaj sobie Borowskiego, zobacz jak prosto mozna pisać o rzeczach wstrząsajacych i o ileż takie pisanie, niby proste, vardziej wali po synapsach niż to przekokorowanie, obecne w twym opku. Taka rada na poczatek. Pozdr.
Już tylko spokój może nas uratować
To ja może nie o tekście, tylko do autora, bo oprócz opowiadania przeczytałem też komentarze. :)
W skrócie: uszy do góry i pisz dalej. Pisanie, jak wiele rzeczy na świecie, jest trudne i nawet wrodzony talent zwykle nie wystarcza, by od początku być niezłym. Skoro debiut portalowy to także Twój debiut pisarski w ogóle, to swoją najważniejszą rolę ten tekst już spełnił i zrobił to dobrze. Pozwolił Ci coś napisać i się tym podzielić, a o to przecież chodzi na początku.
Kolejny krok to wczytać się w uwagi i robić kolejne wprawki, starając się, żeby każda kolejna była ciut lepsza. Trzymam kciuki, żebyś się nie zniechęcił i pracował nad tym dalej. I publikował, bez obawy o krytyczne uwagi, bo od pochwał rośnie głównie ego, a nie skill – zwłaszcza na starcie.
Powodzenia!
(I pamiętaj, że nie ma co skręcać w kuszące, zawłaszcza na początkuj, AI. Sławnym ani bogatym od kilku pozytywnych komentarzy na Fantastyce się nie staniesz, więc nie ma co siebie i innych oszukiwać).
Pozdro :)
Pisanie, jak wiele rzeczy na świecie, jest trudne i nawet wrodzony talent zwykle nie wystarcza, by od początku być niezłym.
I to należałoby wypisać na wszystkich dostępnych ścianach 
od pochwał rośnie głównie ego, a nie skill – zwłaszcza na starcie
To też 
Gdzie nie ma zasad, tam są kwasy.
Cześć, Rybak3
Dziękuję za przeczytanie i komentarz. Postaram się w następnych opowiadaniach popracować nad stylem. Borowskiego kilka lat temu czytałem (jako lekturę szkolną), ale wiadomo, nie jest to równoznaczne z pozyskaniem wiedzy na temat własnego pisania.
Cześć, barniusz
Dzięki za komentarz. Na pewno będę publikował następne opowiadania, bo mimo, że jest to trudne (tym bardziej bez wrodzonego talentu), to po prostu sprawia mi to przyjemność.
A propos AI, trochę nie rozumiem po co ktoś miałby publikować takie teksty. W sensie to trochę tak jakby na portalu miłośników fotografii, ktoś zamiast zdjęć wykonanych przez siebie, publikował obrazy generowane AI (absurd). Z drugiej strony domyślam się, że to, co jest w granicach ludzkiej głupoty, jest możliwe.
Pozdrawiam Was obu serdecznie :)
Zobacz np opowiadanie Borowskiego "Zapraszam państwa do gazu". Najprostsze środki literackie . Maksymalnie proste emocje. Zero oplatania. A efekt wstrząsajacy. A ty przecież tez pisałeś o wydarzeniu historycznym.
Już tylko spokój może nas uratować
Chodzi Ci o "Proszę państwa do gazu"? To właśnie była ta lektura, o której mówiłem.
Tak, o to. Dawno czytałem, ale tę zwięzłość porażajacą pamiętam do dziś
Już tylko spokój może nas uratować
SknerusieMacKwaczu, przedstawiłeś straszne wydarzenia, ale muszę się zgodzić z wcześniej komentującymi, że opowiadanie jest mocno przegadane i napisane zbyt kwieciście, ale skoro to początek Twojej drogi pisarskiej, mam nadzieję, że przyszłe opowiadania okażą się ciekawe i zdecydowanie lepiej napisane.
Powodzenia!
Gdyby ci, którzy źle o mnie myślą, wiedzieli, co ja o nich myślę, myśleliby o mnie jeszcze gorzej.
Hej, regulatorzy dziękuję za czas poświęcony na przeczytanie i za komentarz. Też mam nadzieję, że kolejne opowiadania będą, może nie zdecydowanie, ale choć trochę lepiej napisane. Gorzej z tym, żeby były ciekawe. Coż, będę próbował. Pozdrawiam Cię serdecznie :-)
Bardzo proszę, Sknerusie. To początek Twojej drogi twórczej, a niezmiernie rzadko się zdarza, by pierwsze dzieła okazały się sukcesem. Owszem, masz przed sobą sporo pracy, ale ufam, że jej podołasz, a każde kolejne opowiadanie okaże się ciekawsze od poprzedniego.
No i życzę Ci mnóstwa nietuzinkowych pomysłów. :)
Gdyby ci, którzy źle o mnie myślą, wiedzieli, co ja o nich myślę, myśleliby o mnie jeszcze gorzej.
